معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٩٧ - مستندات استاد معرفت در اثبات نسخ آيات

وقوع نسخ در آيه امتاع‌

در زمان جاهليت، عده زنى كه شوهرش فوت كرده بود، يك سال تمام بود. به گونه‌اى كه در اين مدت سرمه به چشم نمى‌كشيد، شانه به سر نمى‌زد، عطر استعمال نمى‌كرد و شوهر ديگرى اختيار نمى‌كرد. به همين جهت، ورثه متوفى نيز او را از خانه شوهر بيرون نمى‌كردند و در طى سال، مخارج او را از تركه شوهرش مى‌پرداختند. در واقع اين ارث زن از اموال شوهر بود. نزول آيه امتاع تقريباً اين رسم را تأييد كرد. اما پس از مدتى مفاد اين آيه با دو آيه عده و مواريث نسخ شد.[١]

بر اساس آيه عده، مدت زمان يك‌ساله به چهار ماه و ١٠ روز كاهش يافت. يعنى تا چهار ماه و ده روز از ازدواج محروم شدند، حال آنكه در آيه امتاع، منع و محدوديتى براى ازدواج نبود. همچنين بر اساس آيه مواريث، درصد مشخصى از اموال متوفى به‌عنوان ارث زن اعلام شد و صرف تأمين مخارج يك‌ساله او، ورثه متوفى را از اداى دين به همسر متوفى بى‌نياز نمى‌كند.

استاد معرفت در اثبات نسخ آيه امتاع، به اجماع علماى امت و اتفاق مفسران استناد مى‌كنند. ايشان مجموع روايات عامه و خاصه در اين خصوص را در حد تواتر مى‌دانند و معتقدند عدم افتاى فقهاى پيشين و نيز متأخرين بر اساس آيه امتاع، نشان از قطعيت نسخ آن دارد.[٢]

مستندات استاد معرفت در اثبات نسخ آيات‌

استاد معرفت در تحليل نسخ يا عدم نسخ آيات، تنها در خصوص آيه نجوى به ارائه گزارش اكتفا كرده و نسخ آن را غير قابل مناقشه مى‌دانند. اما ساير آيات را مورد بررسى موشكافانه قرار داده‌اند. روش ايشان در نقد و بررسى اين آيات كه در پرتو آن، تنها بيست آيه منسوخ قطعى اعلام مى‌شود به شرح زير است:

[١] . محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ٢، ص ٣٠٥.

[٢] . همان، ج ٢، ص ٣٠٦.