معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٧٠ - استدلالهايى از عالمان بر بطلان مذهب صرفه

برخى ديگر ترجيح مى‌دادند.[١]

٤. اين دليل كه هركس قادر بر مفردات باشد، بر كليات آن نيز قادر است، سخنى ناروا است. تفتازانى‌ چنين پاسخ داده است كه حكم جمله با حكم اجزاى آن متفاوت است و اگر نكته‌اى كه گفتيد صحيح باشد، بايد تمامى آحاد عرب قادر باشند همانند قصايد امرؤالقيس‌ و ديگر شاعران، بياورند.[٢]

٥. ترديد صحابه در برخى از آيه‌ها و سوره‌ها به دليل رعايت احتياط در به حساب آوردن سخنى جزء قرآن بود. افزون بر اين، اعجاز در تمامى مراتب و در تمامى آيات، چيزى نيست كه بر همگان آشكار باشد.[٣]

٦. آيه‌ سَأَصْرِفُ عَنْ آياتِيَ الَّذِينَ يَتَكَبَّرُونَ فِي الْأَرْضِ‌ را كه مستند صرفه قرار گرفته بود، مفسران به طور عموم به گونه ديگرى تفسير كرده‌اند و مقصود آيه را دفع شبهه‌هاى ايراد شده مستكبرانى دانسته‌اند كه با هدف تباه ساختن آيات بينات الهى شبهاتى را القا مى‌كنند. ولى خداوند با عنايت خود، دلايل خود را به گونه‌اى روشن و مستحكم مى‌سازد كه راه هرگونه شبهه را بسته و از هرگونه تباهى جلوگيرى مى‌كند.[٤]

استدلال‌هايى از عالمان بر بطلان مذهب صرفه‌

عالمانى از گذشته و حال به شيوه‌هاى گوناگون برهانى، خطابى و جدلى به باطل ساختن نظريه صرفه پرداخته‌اند. از جمله اين كسانند: شيخ طوسى‌، امام‌ يحيى بن زيد علوى‌، عبدالقاهر جرجانى‌، علامه كاشف الغطاء، تفتازانى‌، هبة الله شهرستانى‌ و مصطفى صادق رافعى‌. خلاصه برخى از دلايلى كه در سخن آنان در ردّ نظريه صرفه آمده، چنين است:

١. مذهب صرفه با ظاهر تحدّى قرآن مخالفت دارد. ظاهر تحدّى قرآن بر

[١] . ر. ك: همان، صص ١٧٨- ١٧٧.

[٢] . همان، ص ١٧٩.

[٣] . همان.

[٤] . آيت‌الله محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، ص ٣٦٥. نيز ر. ك: فضل بن‌حسن طبرسى، مجمع البيان فى تفسير القرآن، ج ٤، صص ٣٥٧- ٣٥٦.