معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤١٦ - ب احاديث سبعة احرف

قرائات مشهور و متداول است، اگر قرائاتِ مزبور صحيح و معتبر نبود، نه‌تنها ائمه (ع) پيروان و اصحاب خود را به قرائات ياد شده ترغيب نمى‌كردند بلكه از آن جلوگيرى و منع مى‌كردند.[١]

در پاسخ به استدلال ياد شده بايد گفت: اين مطلب كه ائمه (ع) اصحاب و پيروان خود را امر مى‌فرموده‌اند به همان صورتى كه ياد گرفته‌اند و يا آن‌طور كه در ميان مردم متداول بوده قرائت كنند، پذيرفته است؛ ليكن اينكه قرائت متداول، قرائات سبع و مانند آن‌ها بوده، ثابت نيست و نيز معلوم نيست قرائتى كه اصحاب ائمه آموخته بودند، قرائات سبع و ساير قرائات باشد، بلكه از بررسى مصاحفِ نگاشته شده در مراكزى كه نشر و پخش مصاحف و قرائات از آنجا نشأت گرفته، مانند كوفه، بصره و مناطق شرقِ بلاد اسلامى، آشكار مى‌شود آنچه در بين توده مسلمانان رايج بوده، قرائتى مى‌باشد كه اكنون رايج است. بنابراين، براى استدلال كردن به احاديثِ ياد شده، نخست بايد معلوم شود كه قرائتِ متداول و مشهور در بين مردم چه بوده و قرائتى كه اصحاب ائمه فراگرفته بودند، كدام است؟ تا پس از آن، با استناد به احاديثِ ياد شده، بتوان قرائت يا قرائات معتبر را تعيين كرد؛ ولى در استدلال ياد شده، رواج قرائات سبع و مانند آن‌ها بدون دليل، مسلّم پنداشته شده است.

چنانكه در دو دليل پيشين گفتيم، بر فرض تمام بودنِ استدلال به احاديث ياد شده (به استناد ظهور برخى از احاديث ياد شده و نيز وجود قدر متيقن در مفاد آن‌ها) آنچه اثبات مى‌شود، صرفاً جواز قرائت است، نه حجيت آن‌ها به‌عنوان كلام الله؛ زيرا چگونه ممكن است قرائاتى كه در برخى از موارد با يكديگر ناسازگار مى‌باشند، هر دو كلام خداوند به شمار آيند؟

ب. احاديثِ سبعة احرف‌

يكى از دلايلى كه با آن بر حجيت قرائات استدلال مى‌شود، حديث معروف‌

[١] . سيدمحمدجواد عاملى مطلبى قريب به استدلال ياد شده را در اعتبار قرائات سبع بيان كرده است ر. ك: سيدمحمدجواد عاملى، مفتاح الكرامه، ج ٤، ص ٦٩٧.