معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٤٧ - ٤ ذكر احاديثى كه تفسير مستقيم آيه نيست

ما به تفسير ترتيبى اقدام مى‌كنيم، لازم است همه آيات را بياوريم و اگر تفسير آن تكرارى است، تذكر دهيم.

اما ادامه روش فوق موجب مى‌شود كه تفسير روايى به سرنوشت تفسير نورالثقلين‌ گرفتار شود كه يك دوره كامل قرآن در آن نيست. يعنى هر جا آيه داراى روايتى نبوده است، آيه را ذكر نكرده‌اند.

٣. عدم پيروى از الگوى واحد در تفسير آيات‌

همانطور كه در مبحث ساختار تفسير هر آيه گذشت، مؤلف محترم در تفسير هر آيه، شش مرحله را طى كرده، اما اين ساختار كه در تفسير «الحمد للَّه» عمل شده است، در تفسير برخى ديگر از آيات سوره حمد، اين ترتيب و مراحل رعايت نشده و مطالب با همديگر مخلوط شده است.[١]

٤. ذكر احاديثى كه تفسير مستقيم آيه نيست‌

ذيل برخى آيات، تعدادى حديث آمده است كه تفسير آيه ديگر است و در اينجا به‌عنوان شاهد و براى كمك غيرمستقيم به تفسير آيه آورده شده است. اين شيوه نوعى خروج از موضوع به شمار مى‌آيد و حداقل لازم است در اين موارد، حديث مذكور شماره مسلسل نخورد و جزء احاديث تفسيرى آيه به شمار نيايد.

براى مثال حديث ١/ ٥٣٣ كه ذيل آيه‌ اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ‌ (حمد/ ٦) آمده،[٢] تفسير آيه‌ وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ‌ (صافات/ ٢٤) است كه در متن حديث اين‌گونه آمده است:

عن رسول اللَّه قال في قوله تعالي «وقفوهم انهم مسئولون» وقفوهم انّهم مسئولون عن ولاية علي.[٣]

و نيز روايت ١/ ٥٥٥ و ١/ ٥٥٦ كه ذيل سوره حمد/ ٦ آورده شده، در مورد

[١] . توضيح اين مطلب ذيل مبحث« ساختار تفسير هر آيه» بيان شد.

[٢] . التفسير الاثر الجامع، ج ١، ص ٣٨٧.

[٣] . شواهد التنزيل، ج ٢، صص ١٠٨- ١٠٦، ٧٩٠- ٧٨٥، باب ١٣٥.