معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٤٥ - خاتمه پيشنهادهاى تكميلى براى كتاب«التفسير الاثرى الجامع»

اين همان چيزى است كه در علم «شناخت حديث»، به‌عنوان «نقد محتوايى و متنى حديث» از آن ياد مى‌شود، يعنى مقارنه مضمون حديث با اصول عام و مبانى اوليه شريعت به‌طورى كه با روح شريعت منسجم باشد.[١] اين شيوه‌اى است كه‌ شيخ مفيد (ره) در مورد روايات جبر و تفويض پيموده است.[٢]

جمع‌بندى و بررسى‌

از مطالب گذشته استفاده مى‌شود كه شيوه اساسى در نظر آيت‌الله معرفت براى نقد احاديث، نقد محتوايى است؛ در نقد محتوايى نيز معيارهاى اصلى، مخالفت با قرآن، سنت قطعى و عقل است و در مخالفت و موافقت بر قرآن، (و به‌طور طبيعى در موارد ديگر) مقصود اساسى، مخالفت حديث با روح شريعت است.

هرچند كه اين مطلب جالبى است، اما مشكلى دارد كه بايد بررسى و حل شود؛ آن اينكه مقصود از روح شريعت و دين اسلام چيست؟ چه كنيم كه اين معيار، حالت ذوقى و شخصى پيدا نكند؟ و ملاك‌هاى جزئى ترى براى آن تعريف شود كه قابل ارزشيابى ملموس باشد.

خاتمه: پيشنهادهاى تكميلى براى كتاب «التفسير الاثرى الجامع»

كتاب‌ التفسير الأثرى الجامع‌ امتيازها و نقاط قوت بسيارى دارد و حتى شيوه‌اى نوين در تفسير روايى به شمار مى‌آيد، اما برخى كاستى‌ها در آن به چشم مى‌خورد كه شايد دليل خاصى داشته كه بر ما پوشيده است. از اين رو برخى پيشنهادها را به منظور رفع كاستى‌ها و تكميل اين اثر گرانسنگ به پيشگاه مؤلف محترم و همكارانشان عرضه مى‌داريم.

البته اين جسارت و جرئت ما حاصل شرح صدر مؤلف محترم و دستور عالمانه و فروتنانه ايشان به بنده و دوستان است كه كاستى‌هاى كتاب فوق را

[١] . محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، صص ٢٢٦- ٢٢٤.

[٢] . رساله تصحيح الاعتقاد، ص ٤٤.