معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٧٧ - ٦ قلت آيات متشابه

اخير در مورد قرآن پايان‌نامه نوشته‌اند.

٦. قلّت آيات متشابه‌

اندك بودن آيات متشابه نسبت به آيات محكم، يكى ديگر از مبانى استاد معرفت در مبحث تعامل با آيات متشابه شمرده مى‌شود. استاد معرفت مى‌گويند:

شكى نيست كه همان‌طور كه در اكثر موارد، قرآن مشتمل بر آيات محكم است، در تعداد اندكى از موارد، مشتمل بر آيات متشابه است ... آيات متشابه نسبت به آيات محكم نسبت بسيار اندكى است. اگر مجموع آيات را مقدارى بيشتر از شش هزار آيه بدانيم، قطعاً تعداد آيات متشابه با رعايت دقت و حذف موارد تكرارى، به دويست آيه نمى‌رسد، بنابراين عرصه براى مراجعه به كتاب و سيراب شدن از چشمه‌هاى آن جداً وسيع است.[١]

برخى نيز دلايلى براى قلّت آيات متشابه ذكر كرده‌اند؛ مثل:

١. ٦. استقرا، كه با نگاه به آيات قرآن مشاهده مى‌شود؛ تعداد متشابهات اندك است، مگر كسى موارد نسخ، تخصيص، تقييد و اجمال را از موارد تشابه بداند.

٢. ٦. توصيف آيات محكم به ام الكتاب به محوريت و معظم بودن آيات محكم اشاره دارد، به خصوص كه در لغت «ام الشى» به‌ معظم الشي و عامته‌ آمده است.

٣. ٦. عقل نيز به‌طور مستقل حكم مى‌كند كتابى كه سمت هدايت انسان‌ها را دارد، بايد از تشابه و ابهام عارى باشد و اگر هم به دليل خاصى، متشابهاتى در آن يافت شود، بايد بسيار اندك باشد تا كتاب از قابليت درك عمومى خارج نشود.[٢]

[١] . محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ٣، ص ١٤.

[٢] . ر. ك: بررسى مسأله محكم و متشابه در قرآن، صص ١١٨- ١١٧؛ به نقل از: شاطبى، موافقات، صص ٨٧- ٨٦.