معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٦٩ - ب كاستىها

چون تفسير موضوعى،[١] و ...[٢]

١٠. بى‌مانندى‌

گفته آمد كه جاى اين كتاب درميان نگاشته‌هاى قرآن‌پژوهى عالمان شيعى تهى بود؛ اكنون مى‌افزاييم كه تا آنجا كه نگارنده آگاهى دارد و پى‌جويى كرده است، كتابى با اين نام و ويژگى‌ها، هم به لحاظ گونه‌گونى بحث‌ها و هم ساختار آن، در ميان آثار علوم قرآنى شيعه بى‌مانند است. البته اين سخن بدان معنا نيست كه عالمان شيعه وارد اين بحث‌ها نشده‌اند، بلكه مراد اين است كه نگاشته‌اى جداگانه در حوزه تفسير و مفسران با اين روش و روى‌آورد و ساختار، دست‌كم، ديده نشده است وگرنه تفسيرپژوهان ما و حتى فقيهانمان به مناسبت‌هاى گوناگون در لابه‌لاى آثارشان مباحثى را در اين باره آورده‌اند، ليكن پراكنده و نابسامان؛ نه اين سان گردآمده و به‌سامان.

البته از آنجا كه اين كتاب از نخستين آثار ما در حوزه علوم قرآن است، گامى از گام‌هاى نخستين به شمار مى‌رود؛ هرچند گامى است بلند و سنجيده. از اين‌رو طبيعى است كه كه دچار كاستى‌هايى باشد و ما به يارى خداوند سبحان در بخش دوم به اين موضوع خواهيم پرداخت.

ب. كاستى‌ها

در بخش پيشين نكته‌هايى از كفايت‌هاى كتاب را فراروى خوانندگان گرامى نهاديم، اما مدعى آن نيستيم كه همه كفايت‌ها و نكات مثبت آن را گزارش كرده‌ايم؛ زيرا نه ما آهنگ استيفاد داشته‌ايم و نه هم اگر چنين آهنگى داشتيم، ادعا مى‌كرديم كه همه خوبى‌هاى آن را استخراج و گزارش‌كرده‌ايم. در اين بخش هم، كه ويژه كمبودهاى كتاب است، چنين است. نيز آنچه در اين قسمت به قلم مى‌آيد، به آهنگ اصلاح‌گرى و بهينه‌سازى اين اثر ارجمند است؛ بنگريد:

[١] . همان، صص ١٠٤٣- ١٠٣٥.

[٢] . براى آگاهى بيشتر ر. ك: همان، صص ٧٨١- ٧٧٩، ٧٣٨، ٧٤٦، ٧٤٧، ٨٣٢، ٨٤٣- ٨٤٠، ١٠٠٨ و ١٠٢٤.