معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٥٦ - ادله نظريه

فرشته، به‌صورت بشر متمثّل مى‌شود، و پيامبر، وحى را از او دريافت مى‌كند.

زركشى‌ در اين باره مى‌نويسد:

والتنزيل له طريقان: احدهما: ان رسول الله (صلي الله عليه وآله) انخلع من صورة البشرية الي صورة الملائكة و اخذه من جبرئيل و الثاني: ان الملك انخلع الي البشرية حتي يأخذ الرسول منه‌[١]

آيت‌الله معرفت در مواضع متعدد به اين نظريه اشاره و آن را اختيار كرده است. وى تصريح مى‌كند الفاظ و ساختار قرآن، وحيانى و عين كلام الهى است:

قرآن تصريح دارد كه الفاظ و عبارات قرآن و ساختار آن از آن خدا است و با دست وحى انجام گرفته است، زيرا واژه‌هاى قرائت، تلاوت و ترتيل را به‌كار برده كه از نظر وضع لغت عرب تنها بازگو كردن سروده ديگران را مى‌رساند كه الفاظ و معانى هر دو از آن ديگرى باشد و بازگو كننده آن را صرفاً تلاوت كند و از خود چيزى مايه نمى‌رود ... با اين توضيح روشن مى‌شد كه قرآن نمى‌تواند الفاظ و عباراتش از پيامبر (ص) باشد.[٢]

ايشان درباره چگونگى دريافت عين الفاظ خداوند از طريق جبرئيل و عدم امكان دريافت آن براى حاضران پيش پيامبر (ص) هنگام وحى براى تقريب به ذهن، نحوه دريافت امواج راديويى را مثال مى‌زند كه امكان دريافت آن نيازمند دستگاه مخصوصى است. برخى معاصران نيز از اين نظريه جانبدارى كرده‌اند.[٣]

ادلّه نظريه‌[٤]

آيت‌الله معرفت براى اثبات ديدگاه خود و ديدگاه مشهور به آيات متعدّدى تمسّك كرده‌است كه به آن‌ها اشاره مى‌شود.

[١] . بدرالدين زركشى، البرهان فى علوم القرآن، ج ١، ص ٢٩٠.

[٢] . محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، ص ٥٨، تاريخ قرآن، ص ٣٧؛ محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ١، ص ٨٤، محمدهادى معرفت، شبهات و ردود، صص ٧ و ١٤.

[٣] . ر. ك: جوادى آملى، مبدأ و معاد، ص ٧٨؛ مصباح يزدى، قرآن‌شناسى، ج ١، ص ٩٣.

[٤] . قائلان به نزول لفظى قرآن ادله متعدد و مختلفى آوردند كه ما برخى از آن‌ها را كه استاد به آن متعرض شده بودند، در اين مقاله ذكر كرديم، براى آشنايى با ديگر ادله، ر. ك: نگارنده، كلام فلسفى، فصل يازدهم.