معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٠٥ - اهميت و نقش اسباب نزول

اهميت و نقش اسباب نزول‌

استاد معرفت نيز به ديدگاه سوم گرايش دارد، يعنى نه يكسر روايات اسباب نزول را مردود مى‌شمارد و نه يكسر آن‌ها را مى‌پذيرد:

پس واضح است كه آيات نازل شده در هر حادثه به همان حادثه و مناسبت نظر دارد. پس اگر ابهام يا اشكالى در لفظ يا معناى آيه پديد آيد با شناخت آن حادثه يا پيش‌آمد رفع اشكال مى‌گردد، در نتيجه براى دانستن معنا و تفسير كامل هر آيه بايد به شأن نزول آن رجوع كرد تا كامل موضوع روشن گردد. پس شأن نزول مى‌تواند قرينه‌اى باشد تا دلالت آيه را تكميل كند. و بدون آن دلالت آيه ناقص مى‌ماند.[١]

استاد در سراسر مباحث اسباب نزول خود، شواهد و نمونه‌هايى از آيات آورده‌اند كه اسباب نزول نقش مؤثرى در فهم آن‌ها دارد؛ از جمله آيه شريفه ١٥٨ بقره:

إِنَّ الصَّفا وَ الْمَرْوَةَ مِنْ شَعائِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلا جُناحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِما.

استاد مى‌نويسد:

اشكال شده است كه سعى ميان دو كوه صفا و مروه در حج و عمره از اركان است چرا به لفظ «لا جناح» تعبير شده است.

آن‌گاه پس از بيان معناى ظاهرى آيه مى‌گويد:

با مراجعه به شأن نزول آيه روشن مى‌شود كه اين عبارت براى رفع توهم گناه آمده است. زيرا پس از صلح حديبيه در سال ششم هجرى مقرر شد كه پيامبر اكرم و صحابه سال بعد براى انجام مراسم عمره به مكه مشرف شوند و در اين قرارداد چنين آمده بود كه به مدت سه روز مشركان بت‌هاى خود را از اطراف بيت و همچنين از روى كوه صفا و مروه بردارند تا مسلمانان آزادانه مراسم طواف و سعى را انجام دهند. پس از گذشت سه روز، بت‌ها برگردانده شد. برخى از مسلمانان به عللى هنوز مراسم سعى را انجام نداده بودند و با بازگرداندن بت‌ها چنين گمان بردند كه با وجود بت‌ها، سعى ميان صفا و مروه گناه است. آيه مذكور نازل شد تا مسلمانان از سعى خوددارى نكنند ... لذا مفهوم اين آيه با مراجعه به‌

[١] . محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ١، صص ٢٤٥- ٢٤١؛ محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، ص ٩٧.