معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٠٨ - ارزش منابع اسباب النزول

مجهول در ميان اسباب نزول به تأليف كتابى مبادرت ورزيد تا در آن‌ها به ذكر روايات صحيح اكتفا كرده و از نقل روايات مجهول و ضعيف بپرهيزد.[١] بعداً سيوطى‌ به دليل نقل روايات ضعيف بر واحدى‌ خرده گرفت و با تأليف‌ لباب النقول فى اسباب النزول‌ مدعى شد كه كتابش از اشتمال بر روايات ضعيف و مجهول مصون و مبرا است.[٢]

استاد معرفت با نگاه تيزبين و دقت‌نظر موشكافانه و عميق خود، در باب منابع اسباب نزول نيز نگاهى ويژه و منحصر به خود دارد. ايشان بدون اجتهاد و تعقل‌ورزى، نه منبعى را به صرف ادعا و صحت سند يكسر مى‌پذيرد و نه منبعى را به صرف اين‌كه از مخالف مذهبى خود است يكسر رد مى‌كند. كما اين‌كه اگر استاد منبعى را تأييد مى‌كند به اين معنا نيست كه همه روايات آن صحيح است، و اگر نقد مى‌كند به معناى عدم اشتمال آن بر روايت صحيح نمى‌باشد، ايشان با ملاك‌هاى اصولى و اساسى مبتنى بر شيوه اجتهاد، كه به‌دست مى‌دهد به تحليل و بررسى منابع اسباب نزول مى‌پردازد.

استاد در نقد واحدى‌ مى‌نويسد:

اين‌ واحدى نيشابورى‌ است كه به گردآورى روايات پراكنده اسباب نزول روى آورده است اما از نقل روايات ضعيف و مجهول و بى‌اعتبار پرهيز نكرده است. مثلًا مشاهده مى‌كنيم كه بسيار از ابن عباس‌ از طريق‌ كلبى‌ از ابوصالح‌ روايت كرده است، و جلال‌الدين سيوطى‌ گفته است سست‌ترين طريقه به‌ ابن عباس‌ تفسير كلبى‌ از ابوصالح‌ از ابن عباس‌ است و هنگامى كه‌ سُدّى ضعير محمد بن مروان‌ به اين طريق اضافه شود زنجيره و سلسله كذب را تشكيل خواهد داد.[٣]

همچنين بر لباب النقول سيوطى‌ به دليل اشتمال بر روايات ضعيف چنين ايراد گرفته است:

اين‌ سيوطى‌ است كه بر واحدى به خاطر نقل روايات مرسل و مجهول در كتابش ايراد گرفته است، اما خودش به نقل روايات منكر و مخالف عقل‌

[١] . واحدى، اسباب النزول، مقدمه.

[٢] . الاتقان، ج ١، ص ١١٦؛ نيز ر. ك: محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ١، صص ٢٤٧- ٢٤٦.

[٣] . محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ١، ص ٢٤٦.