معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٨٧ - ويژگىهاى روششناختى آثار استاد معرفت

ترتيبى مى‌شمرد، كه در آن به‌جاى غرق شدن در درياى خروشان آيات قرآنى، از خاستگاه نيازهاى واقعى بشر در هر دوره تاريخى به سراغ متن رفته و پاسخ نياز خود را در متن و از متن مى‌جوييم. اين ديدگاه موجب شده كه ايشان بيشتر در موضوعات جديد و نو به تدوين تفاسير موضوعى پرداخته و به موضوعاتى چون: تنزيه انبيا، خاندان پيامبر، ولايت فقيه و جامعه مدنى تمايل نشان دهد.

٣. آخرين گونه از آثار آيت‌الله معرفت در سال‌هاى پايانى عمر ايشان به انجام رسيد كه نوعى تفسير ترتيبى متفاوت است. تفسير الاثرى الجامع‌ ايشان در يك تقسيم‌بندى كلى به تفاسير روايى در برابر تفاسير درايى اختصاص يافته و هر گونه تفسير نقلى را مبناى كار خود قرار داده است. نگارش چنين تفسيرى تقريباً بى‌سابقه است. زيرا تفاسير روايى گذشته صرفاً روايات پيامبر يا افزون بر آن‌ها روايات صحابه و تابعان و مفسران نخستين و يا روايات امامان را مبناى كار خود قرار مى‌دادند و از سوى ديگر بيشتر به نقل و گزارش روايات توجه نشان داده و جنبه تحليلى آن‌ها بسيار كم‌رنگ است. اين در حالى است كه كتاب‌ التفسير الاثرى الجامع‌ در گستره‌اى بسيار وسيع به تفسير نقلى قرآن پرداخته و هر گونه نقلى اعم از پيامبر يا صحابه و يا تابعان و مفسران نخستين و امامان شيعه و اقوال لغويان و .. را مبناى كار خود قرار داده و افزون بر نقل، توجه ويژه‌اى به تحليل و نقادى از خود نشان داده است.

ويژگى‌هاى روش‌شناختى آثار استاد معرفت‌

آيت‌الله معرفت، توجه فراوانى نسبت به اصول و قواعد علمى پژوهش نشان داده است و افزون بر مجموعه مباحث نظرى در حوزه روش تحقيق در مطالعات قرآنى، در آثارشان نيز به تطبيق اين اصول و قواعد پرداخته‌اند. مهم‌ترين اصول مورد توجه ايشان در چند بند ذكر مى‌شود.

١. تقليدستيزى و احترام به شك: بزرگ‌ترين آفت در پژوهش، تحت تأثير ديگران قرار گرفتن و گسترش دامنه تقليد در آن است. يك پژوهش‌گر هيچ‌