معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٣٠ - آسيبهاى تفسير علمى قرآن

مرحوم استاد معرفت نيز به اين خطر اشاره كرده است و مى‌نويسد:

افراد فرهنگى كه علاقه به قرآن دارند و اطلاعاتى از علوم دارند، كتاب‌ها و مقالات زيادى مى‌نويسند كه گاهى مطالب علوم را بر قرآن تحميل مى‌كنند.[١]

ب. برخى افراد مغرض، ممكن است با استفاده از آيات ناظر به علوم مختلف، بخواهند نظريات خود را اثبات كنند كه گاهى اين نظريه‌ها، انحرافى و حتى الحادى است، ولى اين كار را با استفاده از تفسير علمى قرآن سامان مى‌دهند كه موجب تحميل نظرات بر قرآن مى‌شود كه از مصاديق بارز تفسير به رأى است. براى مثال، كسانى سعى مى‌كنند حقايق غيبى و ماوراى طبيعى قرآن را به مسايل محسوس ربط بدهند و تا آنجا پيش مى‌روند كه مى‌گويند: منظور قرآن از ملائكه، همان ميكرب‌ها است كه جان انسان‌ها را مى‌گيرد.[٢] و يا در جاى ديگر، قابيل‌ را حمل بر دو دوره جامعه بى‌طبقه و جامعه فئوداليزمى (ارباب و رعيتى) مى‌كنند، تا با مراحل تكامل جامعه در مكتب ماركسيسم مطابقت كند.[٣]

ج. برخى افراد مى‌خواهند همه علوم را از قرآن استخراج كنند (همانطور كه در مورد غزالى‌ بيان شد) و در اين رابطه هر مطلبى علمى را با قرآن تطبيق و گاهى تحميل مى‌كنند كه موجب تفسير به رأى مى‌شود. در حالى كه بيان شد، مبناى اين ديدگاه، مخدوش است.

مرحوم استاد معرفت نيز در اين مورد هشدار داده و مبناى استخراج علوم از قرآن را مخدوش دانسته‌اند.[٤]

٣. تفسير علمى قرآن گاهى به تأويل غير جايز منتهى مى‌شود؛ چنانچه بعضى افراد براى تفسير علمى قرآن، از حدود ظواهر الفاظ و آيات مى‌گذرند و هر كدام از آيات را كه با يك نظريه، يا قانون علمى (كه مورد نظر آن‌ها است)

[١] . ر. ك: محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ٢، ص ٤٤٣.

[٢] . دروس سنن كائنات، ص ٤٥١؛ به نقل از: احمد عمر ابوالحجر، التفسير العلمى فى الميزان، ص ٢٢٨.

[٣] . ناصر مكارم شيرازى، تفسير به رأى، ص ٧٨.

[٤] . محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ٦، ص ١٣ به بعد.