معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٣٥ - مفهوم نظمآهنگ

تناسب آيات و استدلال، خارق‌العاده و معجزه است و با روشى نو و بديع با مردم سخن گفته و از جمله فروزان‌ترين ابعاد اين نوع اعجاز در آن، همسازى با نغمه‌اى دلنشين و آهنگ‌هاى وزين صوتى است. آنگاه كه با صدايى گرم و زيبا، و آوايى نرم و فريبا، دمساز شود، آتشى بر خرمن دل‌ها افكند، كه شعله‌هاى تابناكش جهانيان را به سوز و گداز گذارد. نام اين اسلوب، «نظم‌آهنگ» است،[١] كه از همان روزهاى نخست، سنگدلان عرب را شيفته و شيداى قرآن كرد و انديشه مقاومت و ايستادگى را از آن‌ها ربود و آنان را به تسليم در برابر آن وادار كرد. برخى آن را شعر و پاره‌اى سحرش مى‌پنداشتند؛ ولى خود نيك مى‌دانستند كه نه شعر است‌[٢] و نه سحر؛ گرچه همچون شعر نافذ است و همچون سحر، افسون‌گر و چنان زيبا و شكوهمند است كه آنان را مجبور ساخت اقرار كنند از توانايى بشرى خارج است كه مثل قرآن را بياورند و تنها مى‌تواند سخن خداوند باشد.

مفهوم نظم‌آهنگ‌

نظم‌آهنگ قرآنى، آهنگ خاصى است كه از چگونگى چينش حروف و كلمات قرآنى پديد مى‌آيد و هنگام استماع قرآن كريم به گوش مى‌رسد. اين پديده- كه گاهى از آن به موسيقى آيات تعبير شده است- داراى نظمى شگفت‌انگيز و ارتباط بسيار دقيق با معانى و مقاصد آيات و سوره‌ها است و الفاظ قرآن را روان و شيوا مى‌سازد.[٣]

نظم‌آهنگ واژگان قرآن، نغمه‌اى دلكش و نوايى دل‌پذير پديد مى‌آورد؛ نوايى كه احساسات آدمى را برمى‌انگيزد و دل‌ها را شيفته خود مى‌كند. نواى زيباى قرآن براى هر شنونده‌اى- هرچند غير عرب- محسوس است، چه رسد به اينكه شنونده عرب باشد. هنگام گوش جان سپردن به آواى قرآن، نخستين‌

[١] . ر. ك: فصلنامه بينات، ش ٦، مصاحبه با آيت‌الله معرفت، صص ٩٧- ٩٦.

[٢] . ر. ك: همان، ص ٩٧؛ همچنين ر. ك: مجله شميم معرفت، ش ٣، ص ١٣.

[٣] . ر. ك: محمدهادى معرفت،« نظماهنگ در قرآن»، فصلنامه ميراث جاويدان، ش ١، ص ٤.