معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦١٣ - د رابطه سازگارانه بين قرآن و علم

همانطور كه گذشت، مرحوم علامه معرفت نيز بر وجود اشارات علمى در قرآن تأكيد مى‌كند و بر لزوم استفاده از علوم تجربى براى تفسير آن‌ها تأكيد مى‌ورزد.[١]

ج. عدم امكان استفاده همه علوم از ظواهر آيات قرآن‌

هرچند كه اشاره‌هاى علمى زيادى در قرآن كريم وجود دارد، و حتى قرآن خود را بيان كننده همه چيز معرفى مى‌كند:

وَ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ تِبْياناً لِكُلِّ شَيْ‌ءٍ[٢]

اما همه علوم بشرى در ظواهر آن وجود ندارد، چرا كه چنين ادعايى خلاف بداهت است و آيه شريفه نيز قيد لُبى دارد، يعنى هر چيزى كه در رابطه با هدايت بشر است، در قرآن موجود است.[٣]

همانطور كه گذشت، مرحوم علامه معرفت نيز بر اين مطلب تأكيد مى‌كند و آيه فوق را مربوط به حوزه تشريع مى‌داند.[٤]

بنابراين همان‌طور كه بيان شد، استخراج علوم از قرآن صحيح نيست؛ چون مبناى آن «وجود همه علوم در ظواهر قرآن است» و اين مبنا مخدوش است.

د. رابطه سازگارانه بين قرآن و علم‌

قرآن كريم بارها انسان‌ها را به دانش‌افزايى فراخوانده، و يا دانشمندان را تشويق و تمجيد كرده است.[٥] همانطور كه گذشت، در موارد متعددى مطالب اعجازآميز يا شگفت‌آميز علمى بيان كرده است، قرآن كريم هيچ‌گاه سر ستيز با علم و عالمان راستين نداشته، بلكه رابطه قرآن و علم سازگارانه و مثبت است.

[١] . ر. ك: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٦، صص ٧- ٦، ١٢ و ٢٥.

[٢] . نحل، آيه ٨٩.

[٣] . برخى از مفسران تصريح كرده‌اند كه مقصود آيه ٨٩، نحل بيان مسائل هدايتى است از جمله: سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ١٤، ص ٣٢٥؛ فضل بن‌حسن طبرسى، مجمع البيان فى تفسير القرآن، ج ٤، ص ٢٩٨؛ محمد بن محمد الزمخشرى، الكشاف فى تفسير القرآن، ج ٢، صص ٢١ و ٣١.

[٤] . محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، صص ٣٤٤- ٣٤٣.

[٥] . زمر، آيه ٩؛ فاطر، آيه ٢٨؛ مجادله، آيه ١١ و ...