معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٧٨ - رهيافت پنجم نزول حقيقت مجرده قرآن

اينكه آيات و روايات متواترى وجود دارد كه بر نزول تدريجى دلالت كند.[١]

١٢. ٢. نزول بخشى از قرآن‌

نكته بعدى كه شيخ‌ مفيد متذكر مى‌شود، تفسير «جملة» به بخشى از قرآن و نه كل قرآن است.

أنّه نزلت جملة منه ليلة القدر ثم تلاه ما نزل منه الي وفاة النبي (ص). فأما ان يكون نزل بأسره و جميعه في ليلةالقدر فهو بعيد عما يقتضيه ظاهر القرآن.[٢]

١٢. ٣. ناسازگار با آيات و روايات متواتر و اجماع‌

اگر از دو نكته پيشين صرف‌نظر شود و ملتزم شويم كه روايت، روايت صحيح و بر نزول دفعى كل قرآن دلالت مى‌كند، در اين صورت چنين روايتى با آيات و نيز روايات متواتر دال بر نزول تدريجى قرآن و هم چنين اجماع تعارض پيدا كرده و در چنين تعارضى، اعتبار و تواتر روايات نزول تدريجى با بيشتر آيات موافق بوده است و لذا روايات موافق قرآن بر ديگر روايات مقدم مى‌شود.

افزون بر اينكه روايات نزول تدريجى با بيشتر آيات موافق بوده است و لذا روايات موافق قرآن بر ديگر روايات مقدم مى‌شود. نكته آخر اينكه اجماع علما نيز در اين مسأله با ديدگاه نزول لفظى تدريجى همراه است.[٣]

رهيافت پنجم: نزول حقيقت مجرده قرآن‌[٤]

تا اينجا به دو ديدگاه در باب نزول قرآن اشاره شد كه ديدگاه مدعى نزول‌

[١] . محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ١، صص ١٢٢- ١٢١.

[٢] . شرح عقايد الصدوق، ص ٥٨؛ محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ١، ص ١٢٢.

[٣] . شيخ مفيد و شيخ صدوق، پيشين؛ محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ١، ص ١٢٢.

[٤] . نگارنده، در همين‌جا به ضعف خويش در هر دو مقام اذعان دارد. اميد است اين بحث به جرقه‌اى براى تعمّق بيش‌تر در تفسير نوع نزول قران تبديل شود. براى توضيح بيش‌تر از حقيقت وحى و كيفيت نزول جبرئيل كه مكمّل اين نظريه است، به مقاله« حقيقت وحى، تجربه دينى يا عرفانى» نگارنده در شماره زمستان ١٣٨١ قبسات رجوع شود.