معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٨٣ - فصل اول ديدگاه علامه طباطبايى(ره) درباره حقيقت قرآن

پس اين حكم هم بر مجموع قرآن اطلاق مى‌شود، هم براى اجزاى آن.

٢. تدبر در اين آيه و آيات ديگرى مانند:

وَ الْكِتابِ الْمُبِينِ* إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ؛[١]

إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ[٢]

مى‌فهماند كه مراد از «انزال» نزول دفعى است، نه تدريجى.

٣. دفعى بودن نزول قرآن به دو لحاظ مى‌تواند باشد:

الف. نزول دفعى به اعتبار مجموع در كتاب هرچند تك تك آياتش به تدريج نازل شده باشد، مانند نزول باران كه گرچه قطره قطره نازل مى‌شود، ولى گفته مى‌شود:

كَماءٍ أَنْزَلْناهُ مِنَ السَّماءِ؛[٣]

به همين اعتبار درباره قرآن فرموده است:

كِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَيْكَ مُبارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آياتِهِ.[٤]

ب. نزول دفعى به اين لحاظ كه قرآن داراى حقيقت ديگرى ماوراى فهم عادى ما است:

وإما لكون الكتاب ذا حقيقة اخري وراء ما نفهمه بالفهم العادي.[٥]

آرى! قرآن كريم به لحاظ آن حقيقت، امرى واحد و غير تدريجى است و نزولش به انزال (دفعى) است، نه تنزيل (تدريجى).

ظاهر از آيات كريمه قرآن همين احتمال دوم است:

كِتابٌ أُحْكِمَتْ آياتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ،[٦]

چون احكام در مقابل تفصيل است و تفصيل به معناى فصل فصل و قطعه قطعه بودن است، پس احكام يعنى محكم و بدون جزء و فصل بودن. اين آيه صريح در آن است كه تفصيل كنونى قرآن بعد از احكام آن بوده است؛ يعنى‌

[١] . دخان، آيات ٣- ٢.

[٢] . قدر، آيه ١.

[٣] . يونس، آيه ٢٤.

[٤] . ص، آيه ٢٩.

[٥] . سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ٢،( مج ١- ٢)، ص ١٦.

[٦] . هود، آيه ١.