معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٥٥ - ٣ دلنشينى كلمات و روانى عبارات

و پيش‌زمينه علوم و ادبيات اسلامى و مذهب‌هاى فقهى و اعتقادى گردد.[١]

استاد معرفت در ادامه بحث خود از سبك قرآن، درباره وزن و قافيه در اشعار و نيز تكلّفات سجع در روزگان قديم سخن مى‌گويد تا تفاوت قرآن با اين اسوب را روشن سازد و به شبهاتى كه درباره اين بُعد اعجاز بيانى طرح شده است، پاسخ مى‌گويد.[٢]

٣. دلنشينى كلمات و روانى عبارات‌

با تدبّر در نظام واژگانى قرآن، مشاهده مى‌شود كه واژگان به گونه‌اى تركيب شده‌اند كه همانند يك واژه به نظر مى‌رسند كه اصوات در آن با هم سازمندند و بافت موسيقايى همخوانى را به وجود آورده‌اند. در اين نظام، گاه حركات يك كلمه به تنهايى دشوار و ناخوشانيد است، اما زمانى كه در قرآن به كار مى‌رود، شگفت آن است كه صداها و حروف پيشين زمينه‌اى را فراهم مى‌سازند كه آن واژه در جاى خود، لطيف و دلنشين به نظر مى‌رسد.

از باب نمونه، واژه «نُذُر» به سبب در پى هم آمدن دو ضمّه و خشن بودن ذال تلفظش بر زبان دشوار است، اما در بافت آيه‌ وَ لَقَدْ أَنْذَرَهُمْ بَطْشَتَنا فَتَمارَوْا بِالنُّذُرِ[٣] فضاى آيه به گونه‌اى است كه تلفظ ضمّه‌ها آسان مى‌شود و اين به سبب قلقله دال در لقد ... و طاء در بطشتنا و فتحه‌هاى متوالى است كه در ميانشان حرف مدّ فاصله افتاده و از سبكى آن كاسته است. راء «تماروا» نيز تكيه‌گاهى براى راء نذر شده است و غنّه‌هاى به كار رفته در نون و ميم انذرهم كه پيش از آن طاء آمده و غنّه پيش از ذال نذر نيز بر شگفتى اين توازن‌ها افزوده است. واژگان طولانى مانند: لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ‌[٤] كه به خاطر مقطع‌دار بودن آسان شده است، كاربرد حروف به ظاهر زائد مانند ما در: فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ‌[٥]

[١] . ر. ك: محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ٥، صص ١٣٣- ١٣١.

[٢] . ر. ك: همان، صص ١٥٠- ١٣٤.

[٣] . قمر، آيه ٣٦؛ و( لوط) آن‌ها را از عذاب ما سخت بيم داده بود و در تهديدهاى ما به جدال برخاستند.

[٤] . نور، آيه ٥٥.

[٥] . آل عمران، آيه ١٥٩؛ به بركت رحمت الهى با آنان نرمخو شدى.