معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٤٦ - مرحله پنجم توحيد مصاحف

مرحله سوّم: جمع‌آورى قرآن در يك مصحف‌

گفته شده اين مرحله به‌صورت رسمى در زمان‌ ابوبكر و به سرپرستى‌ زيد بن ثابت‌ انجام شده است و نيز مى‌گويند: ابوبكر اين قرآن را به‌ عمر داد و او نيز آن را به دخترش‌ حفصه‌ داد. عثمان‌ در هنگام توحيد مصاحف آن را از حفصه‌ مدّتى به امانت گرفت و بعد به او بازگرداند؛ جمع‌آورى آيات قرآن در زمان‌ ابوبكر فقط در قالب سوره‌ها انجام شد و هر سوره در يك صحيفه به‌صورت جداگانه تنظيم شد و ابوبكر هم به جمع قرآن در يك مصحف توفيق نيافت.

مرحله چهارم: جمع قرآن در يك مصحف به‌صورت فعلى‌

جمع‌آورى قرآن به‌صورت فعلى قطعاً بعد از رحلت پيامبر (ص) انجام گرفته است و مى‌توان گفت كه اجتهاد صحابه در آن نقش داشته است و بعيد است كه جمع‌آورى قرآن به‌صورت فعلى در زمان خود آن حضرت انجام گرفته باشد؛ ولى در عين حال‌ على‌ (ع) بعد از رحلت پيامبر (ص) به جمع‌آورى قرآن بر اساس ترتيب نزول اقدام كرد.

مرحله پنجم: توحيد مصاحف‌

گسترش اسلام در كشورهاى ديگر و نيز ارتباط يافتن ملّت عرب با غير عرب در سايه فتوحات اسلامى، باعث بروز اختلاف در قرائت قرآن شد. از اين رو، عثمان‌ گروهى را به سرپرستى‌ زيد بن ثابت‌ مأمور كرد تا قرآن‌هاى مختلف را جمع‌آورى كند و يك مصحف با يك قرائت تهيّه شود.

با توجّه به نكاتى كه مطرح شد، مى‌توان نتيجه گرفت كه: نظريه آيت‌الله معرفت (ره) در اين زمينه صحيح و معقول به نظر مى‌رسد كه براى جمع قرآن مراحلى را در نظر بگيريم كه بعضى از مراحل آن در زمان خود پيامبر (ص) شكل گرفته است مانند: تنظيم كلمات و تركيب آن‌ها به‌صورت جمله و تنظيم آيات در ذيل هر سوره و بعضى از مراحل آن مربوط به بعد از رحلت پيامبر (ص) است مانند تنظيم خود سوره‌ها در كنار يكديگر و توحيد مصاحف‌