معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٧١٥ - اهداف قصه در قرآن

بر اساس آنچه ياد شد، مى‌توان تفاوت داستان‌هاى قرآن با ديگر قصص را در چند خصوصيت كلى بر شمرد. اين ويژگى‌ها را خود قرآن كريم نيز اشاره‌وار بيان كرده است:

لَقَدْ كانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِي الْأَلْبابِ ما كانَ حَدِيثاً يُفْتَرى‌ وَ لكِنْ تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَ تَفْصِيلَ كُلِّ شَيْ‌ءٍ وَ هُدىً وَ رَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ؛[١]

از آيه اين‌گونه برداشت مى‌شود كه قصه‌هاى قرآن به چهار ويژگى متصف است:

١. واقع‌گرايى؛ ٢. حقيقت‌گويى؛ ٣. حكمت‌آموزى؛ ٤. تربيت‌گرى كارآمد و پرورش صفات والاى انسانى.[٢]

اهداف قصه در قرآن‌

آنچه از آيات به‌دست مى‌آيد نشان مى‌دهد كه اهداف قصه‌هاى قرآن در محورهاى زير خلاصه مى‌شود:

١. تربيت و آموزش از طريق القاى غير مستقيم؛

٢. عبرت و تفكر؛

٣. بيان حقايق و احياى تفكر دينى صحيح بر مبناى زدودن خرافات؛

٤. شاهد صدق نبوت و زمينه براى گسترش دعوت؛

٥. آرامش خاطر پيامبر و اميدآفرينى در دل‌هاى مؤمنان با نويد موفقيت.[٣]

بسيارى از نويسندگانى كه پس از سيد قطب‌ درباره اهداف قصه‌هاى قرآنى سخن گفته‌اند، از آنچه او در اين‌باره آورده است‌[٤]، استفاده كرده‌اند و يا مطالب او را زيربناى كار خود قرار داده‌اند.[٥] استاد آيت‌الله معرفت نيز پس از يادكرد

[١] . يوسف، آيه ١١١. به راستى در سرگذشت آنان براى خردمندان عبرتى است. سخنى نيست كه به دروغ ساخته شده باشد، بلكه تصديق چيزى است كه پيش از آن بوده و روشنگر هر چيز است و براى مردمى كه ايمان مى‌آورند، رهنمود و رحمتى است.

[٢] . ر. ك: همان، صص ٥٢١- ٥١٧.

[٣] . محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، ص ٢٧٦.

[٤] . ر. ك: التصوير الفنى فى القرآن، صص ١٥٥- ١٤٤.

[٥] . به عنوان نمونه ر. ك: سيدمحمدباقر حكيم، القصص القرآنى، صص ٥٦- ٣٣.