معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٤٦ - قرائت جمهور مسلمانان و قرائت قرا

مشهورى را كه در بين عموم مردم رايج بوده، در مكتب‌خانه‌ها مى‌آموخته و قرائت مى‌كرده‌اند و قرائت‌هاى مخالفِ آنكه در بين اهل فنّ مطرح بوده در بين عامه مردم مطرح نمى‌شده است؛ زيرا مطرح كردنِ قرائت‌هاى گوناگون در سطحِ عامه مردم، سببِ اختلاف، حيرت و سرگردانى آنان مى‌شد.

از آنجا كه قرائتِ عامه در بين مردم شناخته شده بود و مورد تعليم و تعلّم قرار مى‌گرفت، امام‌ صادق‌ (ع) در پاسخِ‌ سفيان بن سمط كه از چگونگى تنزيل قرآن پرسيد، فرمود:

اقرؤا كما عُلِّمتم.[١]

و در حديث ديگر، به شخصى كه بر خلاف قرائت عمومى قرائت مى‌كرد، فرمود:

كف عن هذه القراءة، اقرأ كما يقرأ الناس.[٢]

به نظر مى‌رسد كار ابو الاسود دئلى‌ و دو شاگردش (در قرن اول) در اعراب‌گذارى و نقطه‌گذارى مصاحف،[٣] يكى از فوايدش مصون ماندن قرائتِ واقعى و مشهور قرآن در بسترِ جماهيرى بود و موجب شد تا قرائاتِ مخالف، غالباً در حاشيه قرائتِ عامه و بيشتر در بين خواص مطرح شود؛ زيرا با اينكه در آغاز، اعراب‌گذارى و نقطه‌گذارى مصاحف نزد عده‌اى ناپسند شمرده مى‌شد؛ ولى در عين حال، آن را براى تعليم قرآن، بى اشكال مى‌دانستند[٤]. و اين امر از راه يافتنِ قرائت‌هاى غير متواتر به حوزه قرائت جمهور جلوگيرى كرد.

قرائتى كه اكنون در اكثريتِ غالبِ قرآن‌ها مشاهده مى‌كنيم، همان قرائتِ عامه مردم است كه در اكثر مصاحفِ قرن‌هاى گذشته وجود داشته و در بستر جماهيرى به ما منتقل شده است. هماهنگى اين قرائت با قرائتِ‌ عاصم‌ به‌

[١] . محمد بن يعقوب كلينى، الكافى، ج ٢،( كتاب فضل القرآن، باب نوادر) ص ٦٣١، حديث ١٥.

[٢] . همان، ج ٢، ص ٦٣٣، حديث ٢٣؛ محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٢، ص ١٦٩.

[٣] . ر. ك: ابن عطيه اندلسى، المحرر الوجيز، ج ١، ص ٥٠؛ قرطبى، تفسير القرطبى، ج ١، ص ٦٣.

[٤] . قرطبى، تفسير القرطبى، ج ١، ص ٦٣.