معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٦٠ - ٦ به همپيوستگى و انسجام در ساختار قرآن

پايان هر سوره و سر آغاز سوره بعد نيز دنبال كرده‌اند.[١]

استاد آيت‌الله معرفت مباحث اين بخش را با تناسب ميان آيات آغاز مى‌كنند و سپس به بحث وحدت موضوعى در سوره مى‌پردازند[٢] و پس از آن، از تناسب فواصل آيات با مضمون آن و فواصل آيات سخن مى‌گويند.[٣] در ادامه بحث سرآغازها و پايان سوره و حسن مطلع و حسن ختام در سوره مطرح مى‌شود و به مناسبت، مباحث به حروف مقطعه و اعجاز حسابى در آن‌ها و مطلق اعجاز عددى كشانده مى‌شود.[٤] استاد تناسب ميان سوره‌ها را نمى‌پذيرند.[٥] از ميان اين مباحث، در علوم قرآنى‌ فارسى، بحث وحدت موضوعى سوره يا تناسب هنرى ميان آيات آورده نشده است.[٦] به‌عنوان نمونه تناسب از تناسب فاصله با مضمون آيه در سخن خداوند در سوره مائده به: وَ مَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ‌[٧] مى‌توان ياد كرد كه سه بار تكرار شده است و در بار نخست به‌ فَأُولئِكَ هُمُ الْكافِرُونَ‌ ختم شده است؛ زيرا مورد اين آيه، اصول اعتقادى و نشانه‌هاى توحيد است و هركس با آن به مخالفت برخيزد به آيات الهى كفر ورزيده است. در مرتبه دوم به‌ فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ‌ ختم شده است؛ زيرا سخن درباره داورى به حق است و كسى كه از حدود الهى در اين باره درگذرد، ستم كرده است و سومين بار به‌ فَأُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ‌ پايان يافته است؛ زيرا مورد آيه درباره عمل به شريعت الهى و وظايف مقرّر دين است و هر كس از آن تخلف كند، فاسق است.[٨]

[١] . ر. ك: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٥، ص ٢٣٨.

[٢] . همان، صص ٢٥١- ٢٣٩.

[٣] . همان، صص ٢٨٧- ٢٥٢.

[٤] . همان، صص ٣٢٣- ٣٠٥.

[٥] . همان، صص ٣٣٢- ٣٢٤.

[٦] . محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، صص ٤١١- ٤٠٥.

[٧] . مائده، آيات ٤٤، ٤٥، ٤٧.

[٨] . ر. ك: محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ٥، صص ٢٦٥- ٢٦٤.