معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٢٥ - ٤ در مورد برخى موضوعات ذيل آيات

١. در مورد «استعاذه»

در اين بحث، آيات و روايات مربوط به استعاذه‌ (اعوذ باللَّه من الشيطان الرجيم‌ گفتن در آغاز قرائت) بيان شده، و در مورد استجابت آن، مكان آن و نوع قرائت آن مباحث كاملى بيان شده است.[١]

٢. در مورد «بسلمه»

در اين بحث، آيات و روايات مربوط به بسم اللَّه، بيان شده و مباحث مفصلى در مورد اينكه آيه قرآن است و سرآغاز هر سوره (غير برائت) است و نيز تفسير آن و جهر و اخفات و كتابت آن مطالبى بيان شده كه از حد تفسير ترتيبى فراتر رفته‌[٢] و به نوعى نيز موضوعى كرده است.

٣. در مورد «آمين»

در اين مورد نيز روايات شيعه و اهل سنت و اقوال صحابه و تابعان و فقهاى فريقين آورده شده، سپس به نقد و بررسى آن‌ها پرداخته است؛ سپس نتيجه مى‌گيرد كه «آمين» لفظى است كه از خارج حوزه اسلام وارد مسلمانان شده و حتى در مورد جهر و اخفات آن نيز روايات و اقوال فقها را آورده است.[٣]

٤. در مورد برخى موضوعات ذيل آيات‌

يكى از شيوه‌هاى جالب در تفسير، جمع بين تفسير ترتيبى و موضوعى است؛ يعنى اينكه مفسر ذيل هر آيه به مناسبت آن يك بحث موضوعى ارائه كند و بقيه موارد را به آن ارجاع دهد.

علامه‌ طباطبايى‌ رحمةالله عليه در تفسير الميزان‌ از اين شيوه استفاده كرده است. مثلًا بحث اعجاز قرآن را در جلد اول ذيل آيات آغاز سوره بقره و بحث‌

[١] . همان، صص ٣٠٦- ٢٩٥.

[٢] . همان، صص ٣٦٢- ٣٠٧.

[٣] . همان، صص ٤٠٦- ٣٩٩.