معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٦٥ - حقيقت مذهب صرفه

پرداخته‌اند تا اثبات كنند اين نظر نادرست است و اعجاز قرآن در ذات و امتيازات اين كتاب كريم نهفته است.

حقيقت مذهب صرفه‌

نظرات در تفسير مذهب صرفه و مقصود گويندگان آن مختلف است. بر اساس گفته‌ امير يحيى بن حمزة علوى‌ سخن اهل صرفه سه تفسير مى‌تواند داشته باشد:

١. خداوند انگيزه كسانى كه اراده معارضه با قرآن را داشته‌اند، سلب كرده است؛ با وجود آنكه چنين انگيزه‌اى در آنان بايد قوى باشد.

٢. خداوند علومى را كه براى برابرى با قرآن و همانند آن آوردن لازم است، ستانده است. ستاندن اين علوم به دو گونه مى‌تواند باشد: اين علوم وجود داشته و خداوند آن را از آنان گرفته است و يا از روز نخست، چنين دانشى در اختيار بشر قرار نگرفته است.

٣. آنان، يعنى كسانى كه قصد مقابله با قرآن را دارند، توانايى لازم را دارند؛ اما خداوند به‌طور قهرى و جبرى مانع كار آنان مى‌شوند و آنان را از اين كار باز مى‌دارد.[١]

تنها وجه معقول از اين تفاسير، تفسير دوم است كه سلب علوم باشد؛ آن هم به اين معنا كه ذاتاً چنين علوم و امكاناتى در اختيار بشر نيست كه بتواند با قرآن به مقابله برخيزد. آيت‌الله معرفت (ره) معتقدند با توجه به جايگاه علمى گويندگان نظريه صرفه، احتمال دارد كه همين معنا مراد آنان باشد؛ به‌ويژه در مورد سيد مرتضى‌. كسانى مانند ابن ميثم بحرانى‌ و تفتازانى‌ همين معنا را به‌ سيد مرتضى‌ نسبت داده‌اند.[٢]

[١] . يحيى بن حمزه علوى يمنى، كتاب الطراز المتضمن الاسرار البلاغه و علوم حقايق الاعجاز، ص ٥٨١؛ محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٤، صص ١٣٩- ١٣٨؛ محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، صص ٣٦٦- ٣٦٥.

[٢] . ر. ك: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٤، ص ١٤٠.