معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٣٥ - ٢ عدم امكان جمع و تدوين قرآن در دوران حيات پيامبر(ص)

پيامبر (ص) باشد، زيرا اگر در آن زمان قرآن تنظيم و تدوين شده بود، ديگر اختلاف مصاحف صحابه معنا و مفهومى نداشت.

٢. عدم امكان جمع و تدوين قرآن در دوران حيات پيامبر (ص)

پيامبر تا آخرين لحظات عمر شريف خود در انتظار وحى و نزول قرآن بوده است، و فرصتى پيش نيامد تا نويسندگان را به جمع كردن آيات و سوره‌هاى قرآن در مصحف واحد وادار سازد؛ چون اين احتمال وجود داشت كه آياتى نازل شود و آيات ديگر را نسخ كند. و لذا تأليف قطعى قرآن امكان نداشته است. پس چگونه مى‌شود قرآن در زمان آن حضرت به‌طور كامل جمع شده باشد؟ پس مى‌توان گفت:

تنظيم كنونى سوره‌هاى قرآن توسط صحابه انجام گرفته و اجتهادى است، اگر چه تنظيم آيات در سوره‌ها توقيفى و با نظارت پيامبر (ص) انجام گرفته است.[١]

صاحب‌ التمهيد در ادامه، تدوين قرآن را به سه بخش تقسيم كرده است.

اول: نظم كلمات و جمله‌بندى و تركيب كلامى آن در ضمن آيات، كه اين نوع نظم به دست خود پيامبر (ص) بوده و هيچ‌كس در آن دخالت نداشته است. قرآن هم در اين زمينه مى‌فرمايد:

لا يَأْتِيهِ الْباطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ لا مِنْ خَلْفِهِ تَنْزِيلٌ مِنْ حَكِيمٍ حَمِيدٍ[٢]

از طرفى سرّ اعجاز قرآن هم در همين جمله‌بندى‌ها و تركيب آن‌ها است كه قرآن نيز به آن تحدّى كرده است و از طرف ديگر، نسبت دادن يك كلام به متكلم به معناى آن است كه تنظيم كلمات و تعبيرات از او مى‌باشد، والا اگر كسى كلماتى جدا از هم بگويد و شخص ديگرى آن كلمات را تنظيم و به‌صورت يك اسلوب خاص در آورد، اين كلام بايد به شخص دوم نسبت داده شود نه شخص اول.

[١] . همان، ج ١، صص ٢٨٣- ٢٧١.

[٢] . فصلت، آيه ٤٢.