معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٩ - نزول قرآن

مشركان دلالت دارند، مخالفت اين عبارت‌هاى شيطانى با آيات قبل و بعد سوره كه به شدت از بت‌ها نكوهش كرده است، و ضعف و موهون بودن لفظ و محتواى آيات ساختگى، بهره جسته است.[١]

نزول قرآن‌

استاد معرفت در مبحث نزول قرآن به بررسى دو مسأله اساسى پرداخته و ديدگاه خود را در اين باره ارائه كرده است؛ كه عبارتند از:

١. نزول قرآن در شب قدر كه قطعاً يكى از شب‌هاى ماه مبارك رمضان بوده است، چگونه با روز مبعث كه بيست و هفتم رجب بوده است، قابل جمع است؟

ايشان پس از يادكرد ديدگاه‌هاى مختلف در اين زمينه و نقد و بررسى آن‌ها، چنين نتيجه مى‌گيرد كه در شب مبعث، آيات آغازين سوره مباركه علق بر پيامبر (ص) فرود آمد كه صرفاً به معناى اعلام آغاز رسالت بوده است؛ اما نزول رسمى قرآن از شب قدر آغاز شد.[٢] بنابراين از نظر ايشان مقصود از إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ، ابتدأنا بنزوله في ليلة القدر است.

٢. با توجه به تفاوت كاربرد قرآنى «انزلنا» و «نزّلنا» و نيز وجود برخى از روايات، آيا مى‌توان به دوگونه نزول دفعى و تدريجى قرآن باورمند بود؟

نظر استاد معرفت آن است كه قرآن يك نزول بيشتر ندارد و آن همان نزول تدريجى طى ٢٣ يا ٢٠ سال بدون احتساب سه سال دوران فترت است. ايشان معتقد است تفاوت كاركرد باب افعال و تفعيل «نزل» نخستين بار از سوى‌ راغب اصفهانى‌ ارائه شد بى‌آنكه داراى استناد لازم علمى و ادبى باشد.[٣] نيز بر اين باور است كه ديدگاه نزول دفعى قرآن در شب قدر بر قلب پيامبر اكرم (ص) كه از سوى صاحب‌نظرانى همچون‌ ابوعبدالله زنجانى‌،[٤] فيض كاشانى‌[٥]

[١] . همان.

[٢] . همان، صص ١١٠- ١٠١.

[٣] . اين نقد را نگارنده بارها از زبان استاد شنيد، اما ظاهراً در آثار ايشان منعكس نشده است.

[٤] . ر. ك: تاريخ القرآن، صص ٣٩- ٣٨.

[٥] . ر. ك: تفسير صافى، ج ١، ص ٤٢.