معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٦٩ - پاسخ دلايل قائلان به صرفه

مى‌شود؛ بدين معنى كه شاعر يا گوينده‌اى در نظم و نثر خود، نام‌هايى را به‌صورت روان و منظم رديف كند. اين امر از نشانه‌هاى توان و تسلط شاعر شمرده مى‌شود و در ادبيات نمونه‌هاى بسيار دارد. گاه شاعران فصيح در آن دچار تكلّف شده‌اند.

ابن حزم‌ سخن شگفت ديگرى داشت كه قرآن با نقل سخن ديگران، گفتن دوباره آن را ناممكن ساخته است. بى‌ترديد قرآن كريم سخن ديگران را نقل به معنى مى‌كند، به‌ويژه آنچه را غيرعرب‌زبانان گفته‌اند و گاه يك قضيه را با عبارت‌هاى گوناگون بيان مى‌كند كه در هركدام حكمت و امتيازى ويژه نهفته است. بنابراين نظم و تأليف اين سخنان از كلام خداوند متعال است و حكمش مانند ديگر آيات كريمه قرآن است.[١]

٣. در پاسخ‌ سيد مرتضى‌ كه رجوع به كارشناسان را در تشخيص تفاوت ميان سوره‌هاى كوتاه و كلام عرب، دليل بر نبود تفاوتى بارز ميان آن دو مى‌دانست، استاد توضيح مى‌دهند كه معجزه بايد به گونه‌اى انجام گيرد تا كارشناسان همان دوره به‌خوبى تشخيص دهند كه آنچه ارائه شده، بيرون از توان بشريت است و هيچ‌گونه ظاهرسازى و رويه‌كارى در كار نيست. معجزه اسلام و معجزات پيامبران را تنها انسان‌هاى با درايت و كارشناسان فن تشخيص مى‌دهند؛ همان‌گونه كه ساحران‌ فرعون‌ حقّانيت عصاى‌ موسى‌ را دريافتند. از اين‌رو قرآن كريم كه ظريف‌ترين و پيشرفته‌ترين معجزات است را افراد ويژه اهل فن قادر به تشخيص آن هستند و ما زمانى كه به قضاوت كسانى كه در سخن‌سنجى و سخن‌شناسى يگانه آن دوران شناخته مى‌شدند همانند وليد بن مغيره‌ رجوع مى‌كنيم، اعتراف آنان به برترى بى‌چون و چراى قرآن و اعتراف به عجز و نااميدى از مقابله با آن را به روشنى مى‌بينيم.

اين مسأله كه نظم قابل تفاضل نيست، سخنى نادرست است و خلاف آن معروف است؛ از اين‌رو شاعران را با يكديگر مى‌سنجيدند و شعر برخى را بر

[١] . همان، صص ١٧٦- ١٧٥.