معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢١٦ - ج جايگاه التفسير الاثرى الجامع در روشها و گرايشهاى تفسير قرآن

كدام مثال مى‌زنند.

تذكر: البته مؤلف محترم روش تفسير به رأى را محكوم مى‌داند و آن را به دو نوع استبداد به رأى در تفسير آيات الهى و تطبيق آيات بر مذهب و نظر خويش، تقسيم مى‌كند.[١]

ج. جايگاه التفسير الاثرى الجامع در روش‌ها و گرايش‌هاى تفسير قرآن‌

هرچند كه گرايش غالب اين تفسير شيوه تفسير اثرى (=نقلى) است، اما با دقت در آن متوجه مى‌شويم كه در اين تفسير از روش‌هاى متنوع استفاده شده است؛ همانطور كه تفسير اثرى نيز كاربردهاى متنوعى دارد يعنى احاديث تفسيرى همگى به يك صورت به توضيح آيه نمى‌پردازد، بلكه گاهى مصداق آيه را بيان مى‌كند، گاهى تخصيص يا تقييد آيه است و گاهى بطن و تأويل آيه را بيان مى‌كند.

اينك به بررسى جزئى اين موارد در تفسير برخى آيات از كتاب فوق مى‌پردازيم:

١. روش تفسير قرآن به قرآن‌

استاد معرفت در مقدمه تفسير يادآور مى‌شود كه اولين گام او در تفسير، استفاده از تفسير قرآن به قرآن يعنى ردّ متشابهات به محكمات است كه مورد تأكيد قرآن و روايات است.[٢]

در اين تفسير در موارد متعددى از اين روش استفاده شده است. از جمله در مورد تفسير آيه‌ صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ‌[٣] به آيه‌ وَ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِينَ وَ حَسُنَ أُولئِكَ رَفِيقاً[٤] استدلال شده است.

سپس با استفاده از آيه طه/ ٨١ و نحل/ ١٠٦ و ممتحنه/ ١ و بقره/ ١٠٨

[١] . همان، صص ٣٥١- ٣٥٠.

[٢] . محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، ص ٢٤٧.

[٣] . حمد، آيه ٧.

[٤] . نساء، آيات ٧٠- ٦٩.