معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٥١ - كليات بحث

اهل بيت كه در رأس راسخان در علم‌اند و نيز تشقيق شقوق براى مفردات آيه، باعث شده خود آيه جزو متشابهات قرار گيرد و معناى قطعى و روشنى از آن استفاده نشود و گاه نزاع‌ها از بحث‌هاى مفهومى فراتر نمى‌رود؛ مثلًا در چيستى محكم و متشابه، فخر رازى‌ چهار قول،[١] ابن عاشور پنج قول‌[٢] و مرحوم علامه‌ طباطبايى‌ شانزده قول‌[٣] نقل كرده‌اند.

٣. مقصود از اين احكام، احكام در مقابل تفصيل نيست كه در آيه نخست سوره هود آمده است:

كِتابٌ أُحْكِمَتْ آياتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ

و يكى از حالات كتاب پيش از نزول است؛ به اين معنا كه قرآن پيش از فرود آمدن در عرصه طبيعت واحدى بوده كه تجزيه و تبعيض نشده بوده است.

احكام به اين معنا، وصف همه آيات قرآن است و احكام به معناى مصطلح مورد بحث، وصف آياتى است كه متشابه نباشد.

٤. بخش اعظم و قريب به اتفاق آيات متشابه، آياتى نيستند كه رازهاى سر به مهر و ناگشودنى داشته باشند، چنان‌كه برخى احتمالات در معناى تشابه حاكى از اين نظر است؛[٤] زيرا رواياتى به نقل از فريقين محكم را به‌ مايعمل به‌ و متشابه را به‌ ما اشتبه حاله علي جاهله‌[٥] معنا مى‌كند كه اشاره به قابل دسترس بودن معناى متشابه است. افزون بر اين، احتمال پيش‌گفته با كتاب هدايت بودن قرآن منافات دارد و لازمه آن، كنار گذاشتن بخشى از آيات قرآن، صرفاً به احتمال متشابه بودن آن است.

[١] . فخرالدين رازى، التفسير الكبير، ج ٧، ص ١٧٠.

[٢] . محمد الطاهر ابن عاشور، التحرير والتنوير، ج ٣، ص ١٤٠.

[٣] . سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ٣، صص ٤١- ٣٢.

[٤] . محمد عبدالعظيم زرقانى، مناهل العرفان، ج ٢، ص ٥٣٠، احتمال دوم.

[٥] . محمد بن مسعود عياشى سمرقندى عياشى، تصحيح رسولى محلاتى، التفسير، ج ١، ص ١٦٢؛ عبدالله بن عباس، تفسير ابن عباس، صحيفه على بن ابى طلحه، ص ١٢٤.