معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٩٦ - فصل سوم جمعبندى و مقايسه دو ديدگاه

امرى است كه در اثر تنزّل عارض بر قرآن شده است:

إِنَّا جَعَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ* وَ إِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتابِ لَدَيْنا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ‌[١]

يعنى قرآن در ام الكتاب داراى اعتلاى مخصوص و احكام و بساطت ويژه است كه هر فكرى را به آن عزيز المنال راه نيست، مگر روحى كه داراى اعتقاد طيب و قلبى كه از طهارت خاص برخوردار باشد:

إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ،[٢]

إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ* فِي كِتابٍ مَكْنُونٍ* لا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ* تَنْزِيلٌ مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ‌[٣].[٤]

و در جاى ديگر مى‌فرمايد: انزال كلام و تنزيل كتاب آميخته از تكوين و اعتبار است و اين هر دو كار نيز مخصوص ذات اقدس الهى است و احدى را كم‌ترين اثرى در اين دو فعل نيست، چنان‌كه فرمود: إِنَّا جَعَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ* وَ إِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتابِ لَدَيْنا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ‌[٥] يعنى همان‌طورى كه ايجاد حقيقت وحى الهى در نزد حق به‌عنوان «على حكيم» كار خداى سبحان است، تنزيل آن حقيقت به لباس «عربى مبين» نيز كار خداى متعال است.[٦]

بالاخره نيز اين كلام ايشان كه مى‌فرمايد: چون امتياز قرآن از فرقان، همان تمايز اجمال و تفصيل مراتب وجودى از يكديگر است، لذا ممكن است ظرف انزال قرآن غير از ظرف تنزيل فرقان باشد و آنچه در شب قدر نازل شده است، مقام فرقان باشد، نه مقام قرآن ... (البته) به استناد شواهد روايى كه شب قدر در ماه مبارك رمضان است، مى‌توان گفت: ماه مبارك هم ظرف نزول مقام قرآن است و همه موطن نزول مقام فرقان، ليكن با امتياز اين دو موطن از يكديگر.[٧]

بنابراين معناى ياد شده درباره حقيقت قرآن، كلام شعرى يا استحسان‌

[١] . زخرف، آيات ٤- ٣.

[٢] . فاطر، آيه ١٠.

[٣] . واقعه، آيات ٨٠- ٧٧.

[٤] . ر. ك: سرچشمه انديشه، ج ١، صص ٢٤٣- ٢٤١.

[٥] . زخرف، آيات ٤- ٣.

[٦] . سرچشمه انديشه، ج ١، صص ٢٤٧- ٢٤٦.

[٧] . همان، صص ١٩٧- ١٩٦.