نخستين تأليف در موضوع اسباب نزول به‌ على بن مدينى‌ شيخ و استاد بخارى‌ نسبت داده شده كه تنها نامى از آن باقى مانده است كه در منابع از آن ياد مى‌شود.[٢] مشهورترين كتاب در اين موضوع از آنِ‌ واحدى نيشابورى‌ (د ٤٦٠ ق) و سپس‌ لباب النقول سيوطى‌ (د ٩١١ ق) است. نيز سياهه‌اى از ابن حجر عسقلانى‌،[٣] كه اخيراً با عنوان‌ العجاب فى اسباب النزول‌ منتشر شده است. جز اين، منابع تفسيرى به‌ويژه تفاسير روايى همچون‌ تفسير طبرى‌، ابن كثير، الدر المنثور سيوطى‌ نيز تفسير كبير فخر رازى‌، الجامع لاحكام القرآن قرطبى‌ و روح المعانى آلوسى‌، منبعى غنى براى اسباب نزول به شمار مى‌آيد. اما استاد معرفت اهتمام فراوانى دارد كه در زمينه روايات اسباب نزول، از ميراث تفسيرى غنى شيعى استفاده كند. در رأس منابع تفسيرى شيعى تفسير عظيم القدر مجمع البيان‌ قرار دارد كه استاد فراوان از آن نقل مى‌كند؛ نيز تفسير عياشى‌، تفسير قمى‌، منابع حديثى مانند كافى‌، و از متأخران‌ نورالثقلين حويزى‌، البرهان بحرانى‌، تفسير صافى فيض‌ و ... است.

مباحث نظرى اسباب نزول را ابتدا زركشى‌ به‌طور جامع در البرهان‌ به بحث گذاشت و سپس‌ سيوطى‌ آن را با نظم بهتر و افزونى‌هايى در الاتقان‌ آورد. قرآن‌پژهان بعد غالباً با محور قرار دادن مباحث‌ سيوطى‌ به بحث درباره اين موضوع پرداختند. براى نمونه آنچه‌ زرقانى‌ در مناهل العرفان‌ آورده، تقريباً شرحى است بر مبحث اسباب نزول‌ سيوطى‌. در ميان محققان شيعى و ايرانى نيز تقريباً وضع به همين منوال بوده است كه مباحث بر محور اسباب النزول سيوطى‌ در الاتقان‌ انجام گرفته است، مانند اسباب النزول‌ دكتر حجتى‌، علوم قرآنى‌ شهيد حكيم‌، شيخ محمدعلى تسخيرى‌ و ....

اما استاد معرفت، ابتدا در التمهيد مباحث اسباب نزول را با صبغه‌اى شيعى‌

[١] . محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، ص ٩٨.

[٢] . ر. ك: بدرالدين زركشى، البرهان فى علوم القرآن، ج ١، ص ٤٥؛ نيز: جلال‌الدين سيوطى، الاتقان فى علوم القرآن، ج ١، ص ١٠٧.

[٣] . ر. ك: جلال‌الدين سيوطى، الاتقان فى علوم القرآن، ج ١، ص ١٠٧.