معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٦٤ - د صرفه يا نظريهاى در برابر اعجاز بيانى

دارد. (استاد در ويرايش جديد التمهيد، به دليل در اختيار قرار گرفتن كتاب‌ الطراز، قصد حذف اين بخش را داشتند.[١] ٢. رساله‌اى از زمخشرى‌ درباره اعجاز سوره كوثر.[٢]

استاد وجوه ده‌گانه‌اى را كه در جلد پنجم آورده‌اند در علوم قرآنى‌ خود در پنج وجه خلاصه كرده‌اند و وجه پنجم آن، نكته‌ها و ظرافت‌ها نام دارم كه جايگزين چهار وجه آخرى است كه در التمهيد آمده است. البته نمونه‌هايى كه ياد مى‌كنند تنها به بحث تشبيه اختصاص دارد.[٣]

د. صرفه يا نظريه‌اى در برابر اعجاز بيانى‌

صرفه يكى از وجوه پيشنهادى در اعجاز قرآن است، اما در واقع گونه‌اى روى‌گردانى از معجزه بودن قرآن و خارق‌العاده بودن سبك بيانى آن است. وجوه مطرح شده از سوى مشهور عالمان، اعجاز را در ذات خود قرآن مى‌دانست، اما صرفه‌گويان اعجاز را به امرى بيرونى برمى‌گردانند، يعنى خداوند كسانى را كه بخواهند براى قرآن مثل‌آورى كنند از اين كار باز مى‌دارد.

صرفه ديدگاهى است كه امروزه مردود شناخته شده است و كسانى كه اعجاز قرآن را تصديق مى‌كنند، آن را به امتيازات نهفته در خود اين كتاب كريم مى‌دانند كه آن را از دسترس بشر دور نگه داشته است. اما اين ديدگاه از نظر تاريخى اهميت دارد و در درون خود شبهاتى را نسبت به اعجاز بيانى قرآن در بردارد كه به طرح چنين ديدگاهى منجر شد. اين شبهات كه گاه در خارج از اين ديدگاه نيز طرح مى‌شوند، نيازمند پاسخ است. نظريه صرفه پيامدهاى ناگوارى نيز در پى‌داشته است. از جمله آنكه به امر پژوهش در زمينه بلاغت و اعجاز قرآن آسيب رسانده است. از اين‌رو استاد آيت‌الله معرفت به تفصيل و متناسب با حال و هواى كتاب، به تحقيق در جوانب گوناگون بحث صرفه‌

[١] . همان، صص ٦٠٤- ٥٢١.

[٢] . همان، صص ٦٣٤- ٦٠٥.

[٣] . محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، صص ٤١٤- ٤١٢.