كنونى اين كتاب قائل است و منافاتى هم ميان تفسير حضرت استاد از آيات مورد استناد مرحوم علامه با برداشت ايشان در استفاده از اين آيات براى اثبات حقيقت قرآن نمى‌بيند.

اساساً سخن از دو وجود نيست، بلكه آنچه از كلام مرحوم علامه استفاده مى‌شود، مراتب وجودى است كه در كلام حضرت استاد آيت‌الله‌ جوادى آملى‌ به سه مرتبه عليا، وسطى و سفلى تقسيم شده است؛ مرتبه عليا مرحله جامعيت و نورانيت عقلى و مرتبه وسطى مرحله مثالى و مرتبه سفلى مرحله مادى آن است و پيامبر (ص) در مرحله تنزّل ظرف وجود قرآن نازل است. تنزّل قرآن كريم به نحو تجلّى است، اصل آن نزد متكلم و معلّم آن (خدا) به همان وجود بسيط و تجرد كامل موجود است، مرحله اصلى به منزله ام الكتاب و مرحله فرعى به آن اصل مرتبط و متكى است.[١]

يا در بخش ديگرى مى‌فرمايد: مقام جمعى قرآنْ حقيقتى است بسيط كه از هرگونه كثرت منزّه است و در آن مقام منيع نه سخن از آيه و سوره است و نه كلام از محكم و متشابه، زيرا اين تقسيم لازمه‌ نشئة تفصيل است كه در آن مرتبه اجزا از يكديگر ممتاز و هر كدام داراى حكم مخصوص به خود مى‌باشد؛ ولى در موطن اجمال و بساطت گفت‌وگويى از كثرت و احكام آن نخواهد بود و اين تعدد موقف و تمايز احكام به امتياز موافق، از زبان قرآن استنباط مى‌شود:

كِتابٌ أُحْكِمَتْ آياتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ؛[٢]

وَ لَقَدْ جِئْناهُمْ بِكِتابٍ فَصَّلْناهُ عَلى‌ عِلْمٍ هُدىً وَ رَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ* هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا تَأْوِيلَهُ يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ يَقُولُ الَّذِينَ نَسُوهُ مِنْ قَبْلُ قَدْ جاءَتْ رُسُلُ رَبِّنا بِالْحَقِّ؛[٣]

بَلْ كَذَّبُوا بِما لَمْ يُحِيطُوا بِعِلْمِهِ وَ لَمَّا يَأْتِهِمْ تَأْوِيلُهُ.[٤]

مستفاد از اين آيات و نظاير آن‌ها اين است كه قرآن قبل از تنزل به مقام كثرت، داراى مقامِ احكام و بساطت بوده و آنچه در مقام تفصيلْ مشهود است،

[١] . ر. ك: سرچشمه انديشه، ج ١، صص ٢٣١ و ٤٧٤- ٤٧٣.

[٢] . هود، آيه ١.

[٣] . اعراف، آيات ٥٣- ٥٢.

[٤] . يونس، آيه ٣٩.