معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٧١ - اسباب نزول

حد فاصل ميان سور و آيات مكى و مدنى، دو مبناى روشن و محكم در اين زمينه ارائه كرده است. نخست آنكه معتقد است مبناى پذيرش سور مكى و مدنى، روايات نقل شده‌اى است كه اينك در مصاحف انعكاس يافته است. از اين‌رو تمام اختلاف‌ها در زمينه مكى يا مدنى بودن سوره‌ها را پس از بحث و بررسى، مردود مى‌شمارد.[١] ديگر آنكه معتقد است آيات استثنا شده از سوره‌هاى مكى و مدنى وجود ندارد. يعنى چنان نيست كه مثلًا در يك سوره مكى چند آيه مدنى وجود داشته باشد يا به عكس. بر اين اساس موارد ادعا شده در سرتاسر سوره‌هاى قرآن را مورد نقد و بررسى قرار داده است.[٢]

از نكات قابل توجه در اين بخش از مباحث كتاب‌ التمهيد، تفطن ايشان نسبت به عدوات گروهى از مفسران و محدثان با اهل بيت (ع) است كه مى‌كوشند با جابه‌جا جلوه دادن آيات و سوره‌ها، مانع تحقق فضيلتى براى آنان شوند. نظير سوره مباركه انسان كه به‌رغم مدنى بودن، برخى از متعصبان آن را مكى دانسته‌اند تا فضايل اهل بيت (ع) كه در ذيل آيات‌ وَ يُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلى‌ حُبِّهِ ... آمده را پنهان كنند.[٣] و نيز سوره مباركه قدر كه به‌رغم مدنى بودن، گفته‌اند اين سوره مكى است تا نكوهشى كه در ذيل آن درباره بنى‌اميه آمده مخفى بماند.[٤]

اسباب نزول‌

مهم‌ترين ديدگاه استاد معرفت در زمينه شناخت اسباب نزول را مى‌توان در محورهاى زير خلاصه كرد:

١. به‌رغم تأثيرگذارى زياد شناخت اسباب نزول در فهم مداليل آيات قرآن،

[١] . محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، صص ١٦٩- ١٤٦.

[٢] . همان، صص ٢٢٤- ١٦٩.

[٣] . همان، ص ١٥٤.

[٤] . همان، صص ١٥٩- ١٥٧. نگارنده در مقاله‌اى با عنوان« مكى و مدنى» كه براى دانشنامه قرآن‌شناسى نگاشته به تفصيل در اين باره سخن گفته است. اين دانشنامه به‌زودى منتشر خواهد شد.