معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤١١ - تواتر

ابن جزرى‌ مى‌نويسد:

هر قرائتى كه با قواعد لغت عرب اگرچه از يك جهت موافق باشد، و با يكى از مصاحف عثمانى اگرچه به‌طور احتمالى مطابقت كند و سندش نيز صحيح باشد، قرائت صحيح است ... ولى اگر قرائتى يكى از شرايط ياد شده را نداشته باشد، ضعيف يا شاذ و يا باطل ناميده مى‌شود، اگرچه از قاريان هفت‌گانه يا بالاتر از آنان نقل شده باشد.[١]

وى در مورد ديگر مى‌نويسد:

گروهى از متأخران در قرائتِ صحيح علاوه بر صحت سند، تواتر را نيز شرط مى‌دانند و مى‌گويند كه قرآن تنها با تواتر ثابت مى‌گردد و آنچه با خبر واحد رسيده است، نمى‌توان آن را قرآن ناميد، بنابراين قرائت‌ها بايد متواتر باشند.

ابن جزرى‌ سپس در ردّ اين قول مى‌گويد:

اين رأى درست نيست؛ زيرا اگر قرائت‌ها متواتر بود، در اثبات اعتبار آن نيازمند شرايط ديگر نبوديم.[٢]

استاد معرفت رحمةالله عليه در ردّ تواتر قرائت‌هاى هفت‌گانه مى‌نويسد:

اگر مقصود از تواترِ نقل اين قرائات، نقل از خود قرّاء سبعه باشد، اين فاقد ارزش است، چه اينكه مبدأ تواتر بايد مقام معصوم باشد تا منقول حجيت پيدا كند. و اگر مقصود تواتر نقل از پيامبر (ص) تا به اين قراء باشد، اين امر ثابت نيست، زيرا بيشتر قرّاء حتى سند قرائت ندارند تا چه رسد به تواتر. به علاوه بيشتر قرائات از روى اجتهاد شخصى بوده و هرگز مستند به نقل و روايت نيست.[٣]

بايد توجه داشت كه خبر متواتر به خبرى گفته مى‌شود كه زنجيره راويانِ آن در هر طبقه به اندازه‌اى برسد كه عادتاً سازش آن‌ها بر دروغ غيرممكن باشد و در نتيجه علم به صدق آن خبر حاصل شود.[٤]

با نظر به معناى متواتر اگر بپذيريم كه سند قرائت‌هاى هفت‌گانه تا خود

[١] . محمد بن محمد دمشقى( ابن جزرى)، القراءات فى النشر العشر، ج ١، ص ٩٠

[٢] . همان، ج ١، ص ٣٠.

[٣] . محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، ص ١٩٢.

[٤] . زين‌الدين بن على عاملى( شهيد ثانى)، الرعايه فى علم الدرايه، ص ٦٢؛ محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، ص ١٩٣.