معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٠٩ - تواتر

خدا و حجت مى‌باشد، اما فتواى فقها به جواز قرائت طبق قرائت‌هاى مشهور بين قرّا، ناظر به جنبه فقهى اين مبحث است؛ لذا نمى‌توان آن را دليل بر حجيت و اعتبار قرائات مشهور نزد علماى شيعه دانست و اين قرائات را مبناى استنباط احكام و تفسير قرآن قرار داد؛ زيرا اين مطلب با مبناى شيعه (كه معتقد است: كلام خدا يكى است و منشأ اختلاف قرائت، راويان قرائت مى‌باشند) سازگار نيست.

استاد معرفت رحمةالله عليه معتقد است قرآن كريم فقط با يك قرائت نازل شده و تنها يك قرائت از حجيت و اعتبار برخوردار است و آن قرائتِ جمهور مسلمين مى‌باشد كه به تواتر از پيامبر (ص) گرفته شده و در بسترى جدا از قرائت‌هاى اجتهادى قرّاء، در طول تاريخ از نسلى به نسل ديگر انتقال يافته است. تنها همين قرائت كه با قرائت عاصم به روايتِ‌ حفص بن سليمان‌ انطباق دارد، داراى حجيت و اعتبار است.[١] علامه‌ محمدجواد بلاغى‌[٢] و علامه‌ سيدمرتضى عسكرى‌[٣] نيز از طرفداران همين رأى هستند. بحث تفصيلى درباره اين ديدگاه و دلايل آن را پس از نقد و بررسى ساير اقوال خواهيم آورد.

نقد و بررسى دلايل حجيت قرائات متعدد

بسيارى از فقها و دانشوران علوم قرآنى بر اين باورند كه قرائاتِ متعددى داراى حجيت و اعتبارند؛ ولى در ملاك و ضابطه قرائات معتبر، اختلاف نظر دارند. اكنون آنچه در اعتبار قرائات متعدد بدان استناد شده و يا ممكن است مورد استناد قرار گيرد، ذكر كرده، مورد نقد و بررسى قرار مى‌دهيم:

تواتر

گروهى از نويسندگان و فقها مدعى تواتر قرائات سبع شده و اين امر را

[١] . ر. ك: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٢، ص ١٦١؛ تلخيص التمهيد، صص ٣٩٩- ٣٦٦؛ محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، صص ٢١٩- ٢١٨.

[٢] . محمدجواد بلاغى، آلاء الرحمن، صص ٣٢- ٢٩.

[٣] . سيدمرتضى عسكرى، القرآن الكريم و روايات المدرستين، ج ٢، صص ٢٦٠- ١٨٧.