اين راز سخن من است كه در برخى موارد گفته‌ام‌[١]: اشيا را حكم بر خودشان است و آنها حاكم بر حكم كننده‌اند كه بر آنها به آن‌چه كه حقايقشان اقتضا مى‌كند حكم كند، و اين همان سرّ قدر بدون رمز است، اين را نيك درياب.

١٤٨/ ٣ گويم: از اين اصول و از آن‌چه كه در مفتاح الغيب خواهد آمد دانسته مى‌شود كه ايجاد عبارت است از ظهور تعيّن علمى- به سبب تعلق قدرت- به صورتى ظاهر براى نفس خود. يعنى رنگ پذيرى امر وجودى الهى به تعين علمى ارادى از جهت مراد[٢] و به حسب آن- رنگى نورانى و ثابت- كه به سبب تعلق (قدرت) و جفت شدن (تعيّن علمى) حاصل شده است. پايان سخن حضرت شيخ قدس سره در مفتاح.

١٤٩/ ٣ از اين اصول دانسته مى‌شود كه مؤثر حق متعال و تجلى ذاتى احدى او است و بس، و تأثير او به ظهور در آوردن تعين علمى ذاتى پنهان در غيبش است به صورتى ظاهر در نفس خود، ولى نه از آن جهت كه (ذات) او است، چون وى از آن حيثيت بى‌نياز از جهانيان است، بلكه از حيث نسبتهاى اسمايش و از جهتى كه خودش را؛ و آن‌چه كه در نفسش است از عين علمش به ذاتش مى‌داند، زيرا تأثير او به واسطه قدرتى است كه تعلق دارد به آن‌چه اراده ذاتى آن را معين داشته؛ كه خود (اراده) تابع است مر آن‌چه را كه در علم متعلق او كه به حسب تعين معلوم در نفس او كه مراد است- به حسب استعداد و لوازم استعداد معلوم- تعيّن پذيرفته است‌[٣]. كيفيات و حقايق و مراتب اشياء را نيز مدخليتى در سئوالات استعدادى آنها در تعلق نسبتهاى اسمائى كه در ذات خودشان مطلق‌اند هست، ولى به واسطه شرط و اعداد (آماده سازى) نه به واسطه علّيت و امداد (يارى كردن).

١٥٠/ ٣ و همين طور متأثر؛ وجود الهى است؛ ولى نه از آن جهت كه (ذات) او است؛ يعنى از نفس خويش هم متأثر نيست چه رسد كه از جانب غير خودش باشد، بلكه (متأثر بودن وجود الهى) از جهت اقتضاى حكمتش در نسبت ظهورش؛ كمال جلا و استجلاى او است در

[١] - يعنى در همان كتاب نفحات. م

[٢] - يعنى موافق آن شئى كه مراد است، پس ايجاد عبارت است از تعيّن وجود به صورتى كه آن تعين علمى مقصود اقتضاى آن را مى‌كند.

[٣] - يعنى علم تابع معلوم است و اراده تابع علم، و قدرت تابع اراده است و تأثير و ايجاد تابع قدرت.