ترجمه مصباح الانس ابن فناري (شرح مفتاح الغيب صدرالدين قونوى) - خواجوي، محمد - الصفحة ٥٨٣ - فصل چهارم از فصول باب كه پايان دنباله مطالب پيشين است

آن مظهر اسم «باطن»- از وجهى- مى‌باشد، و نسبت عالم مثال به صورت عالم؛ نسبت خيال انسان و ذهن او است به صورتش.

٩١٦/ ٤ و (در فك ختم فص اسماعيلى) گويد: خليل ٧ از وجهى مظهر عقل اوّلى است كه عبارت از اولين اسباب وجودى و شرط در اقامت خانه وجود است كه بر مرتبه امكان بنا نهاده شده است.

٩١٧/ ٤ و اسماعيل ٧ مظهر نفس كلى است كه عبارت از لوح- از آن حيث كه محل نوشتار ايجادى است- مى‌باشد، از اين‌روى معاون او در اقامت خانه وجود است.

٩١٨/ ٤ و يعقوب نظير فلك اول است كه به نام عرش ناميده مى‌شود، لذا به سبب معقوليت برجها؛ دوازده فرزند براى او تعيّن يافت.

٩١٩/ ٤ و هاجر مظهر لوح است كه از وجهى قابل است و از وجهى مملوك، لذا لوح نسبت به قلم- به واسطه مالكيت دادن حق او را و محل تصرفش قرار دان به واسطه اثربخشى- محكوم است.

٩٢٠/ ٤ و آب زمزم كه اولين آبى است نزديك محل كعبه تعيّن يافت مظهر علمى است كه آن اول لازم ذات حق؛ از حيث امتياز نسبى‌اش مى‌باشد، از اين روى پيغمبر ٦ فرمود: آب زمزم براى آشاميدن (رفع تشنگى) نيست، براى اين‌كه بيشتر علوم مردمان گمانى است و علومى محقق نيست، و خداوند هم فرموده: من همراه گمان بنده خودم- نسبت به من- هستم؛ هرچه مى‌خواهد درباره من گمان بورزد. اما بيان آن حضرت ٦ كه: آن غذاى سير كننده و شفاى بيمارى است، درباره كسى است كه بر راز قدر آگاهى يافته و به واسطه تبعيت علم به معلوم تحقق يافته، و وقوع آن حتمى و لازم است، لذا به واقع شدن ملايم؛ به شادى و سرور مى‌آيد و جانش از انتظار آن‌چه كه مى‌داند وقوعش مقدّر نشده آسايش مى‌يابد و از واقع شده اندوه نمى‌خورد.

٩٢١/ ٤ و كعبه كه اولين خانه‌اى بوده كه براى مردمان وضع و قرار داده شده مظهر حقيقت عالم است كه قابل ايجاد اول- از حيث صفت اقتدارى كه عقل اول صورت آن است- مى‌باشد.