٥٥٥/ ٤ دسته دوم گروهى ديگراند در مقابل اينان كه ادراك حق تعالى در هر حقيقتى بر ايشان غالب است، براى اين‌كه حق تعالى بر امرش در ايشان غالب است، لذا از اين امر كه اشياء مجالى اويند و فقط او است كه در آنها ظاهر است بى‌خبراند، از اين‌روى مطلقا غير را نفى مى‌كنند و جز به حق ظاهر اقرار و اعتراف ندارند، و اگر از تعدّدات و سبب آنها مورد پرسش قرار گيرند نمى‌دانند كه چه و چگونه است.

٥٥٦/ ٤ گويم: گويى كه اينان همان افراداند كه مظاهر فرشتگان مهيّمن- در شهود جمال جلال حق سبحان- مى‌باشند.

٥٥٧/ ٤ دسته سوم كاملان متمكّن و قوى‌اند كه هم‌رديفان كاملان در شهوداند، و شأن ايشان جمع بين دو مشاهده است:

٥٥٨/ ٤ مشاهده نخستين مشاهده حق است ظاهرا- از حيث وجود- و اين‌كه اصول حقايق؛ مانند اين سه و غير اين سه مظاهر و آثاراند؛ يا ابتدأ خاص خداوند سبحان‌اند- مانند اين سه و امثال آنها از اسماء ذاتى- و يا مجالى او و (مجالى) مجالى مذكور او (از اصول اسماء ذاتى) هستند، و حق تعالى از آن سوى تعينات تمام حقايق كلى و جزئى كه نسبت به او دارند- به معنى اسمى و وصفى و به غير او به معنى خلقى و كونى- آشكار و مشاهده مى‌شود، و تمام تعينات جز شئون ذات او نيست؛ با تفاوتى كه بين آنها از جهت حكم مى‌باشد؛ يعنى از محيط و محاط بودن و از كمال و نقص پندارى داشتن؛ نه نقص محقق و ثابت- نسبت به وجود- چون نسبت به وجود: هر چيزى در آن همه چيز هست.

٥٥٩/ ٤ مشاهده دوم مشاهده آنان است در عين شهود اول و با او- به صورت جمع نه جدا جدا- چه رسد به انفراد و تنهايى، (و مشاهده آنان اين است كه:) حق تعالى مظهر احكام اين حقايق از حيث تعينات آنها است كه بدان‌ها از حق سبحان- از حيث وجود واحد مطلق او- امتياز مى‌يابند، نه اين‌كه مظهر آنها از حيث اجتماع آنها در مرتبه جمع احدى و حقيقت الحقايق مى‌باشد، چون تمام حقايق اسمائى و اعيان كونى احوال نسبت‌هاى ذات‌اند كه شأن آنها اين است كه وقتى به صورت مجموع در علم اعتبار شود؛ مرتبه ذات ناميده مى‌شود، پس چگونه از ذات امتياز دارند؟ امتيازى كه بدان؛ حكم به ظاهر بودن آنها و مظهر بودن حق تعالى‌