٦٣٩/ ٣ اما محبت الهى آن‌گونه كه در مفتاح الغيب (در اصل ششم از فصل اول از باب) خواهد آمد؛ طلب اوّلى آلى- از جهت اجتماع اسمائى به واسطه توجه ذاتى- مى‌باشد، و اين طلب براى اسماء حالى ذاتى است نه به واسطه موجب و انگيزه‌اى خارجى، چون آنجا خارجى وجود ندارد، و آن (يعنى طلب اوّل آلى از مقام جمع و وجود) ميل الهى معنوى است به واسطه حركتى غيبى از يكى از حقايق اسمائى اصلى به نيروى نسبت جامع‌[١]؛ براى ظهور[٢] حكم اتصال بين ديگر آنها (يعنى تمامى حقايق) تا صورت همه آنها ظاهر گردد و حق تعالى از حيث تعيّنش در مرتبه جامع آنها از غيبش ظاهر گردد، و اين ميل‌[٣] همان اراده است؛ و تعلقى كه از نسبت جامع حاصل است ظاهر كننده حكم ميل از يكى از حقايق در همه است و همان باعث محبت است، آن محبتى كه تعلق به كمال جلا و استجلا دارد، جلا و استجلايى كه حصولش متوقف بر ظهور در انسان كامل است، و اين ميل همان است كه در سرّ اوّل بودن به «احببت ان اعرف- دوست داشتم كه شناخته شوم» آمده و متعلق ضميرش نسبت رب بودن است به صفت طلب براى مربوب- به موجب تضايف هر دو- و صورتى كه به ذات خود از اين اجتماع اوّل اسمائى ظاهر شده است صورت رحمان است و تجلى از «الله» مسماى اسماء است و مرتبه تجلى همان حقيقت الحقايق مى‌باشد؛ و در مقام تحقيق عبارت است از مرتبه انسان كامل كه به نام حضرت احديت جمع ناميده مى‌شود، اين بيان حضرت شيخ قدس سره بود.

٦٤٠/ ٣ و اما مراتب و اقسام آن همان است كه فرغانى در شرح قصيده بيان داشته كه حبّ؛ به موجب حكم: فاحببت ان اعرف؛ يعنى: دوست داشتم كه شناخته شوم؛ اصل در هر توجهى به هر امرى و از جانب هر توجه كننده‌اى‌[٤] كه مى‌خواهد باشد هست، با اين كه تمامى افعال منسوب به حق تعالى است و بنابر اعتقاد درست مطابق با كشف روشن، مخلوق خدا است.

٦٤١/ ٣ و چون محبت حكم مناسبت و اتحاد بين محب و محبوب است و مناسبت‌ها هم‌

[١] - يعنى جامع حقايق است، چون نيرو به حسب جمعيت است.

[٢] - يعنى به واسطه ظهور صورت تمامى حقايقى كه حكم اتصال و اجتماع دارند.

[٣] - منسوب به اسماء ذاتى.

[٤] - خواه حق باشد و خواه خلق.