فرمان داد كه از هر جنس از خاك زمين مشتى براى او بياورند- همچنان كه از حديث دانسته مى‌شود- آن فرشته آورد و خداوند به دو دست خودش آن را خمير كرد و در آن تمام اضداد را گرد آورد، و اين در دوره سنبله (پس از اسد) بود.

٩٠٢/ ٤ سپس جسم‌هاى انسانى كه چهار نوع بودند: جسم آدم و جسم حوّا و جسم عيسى و اجسام فرزندان آدم، در مبداء- با اجتماع در صورت انسانى و روحانى- مختلف شدند؛ تا آن‌كه بى‌خرد نپندارد كه قدرت الهى و يا حقايق؛ اين نشأه انسانى را جز از يك سبب نمى‌آورد، و بداند كه خداوند بر هرچه كه بخواهد توانا است، و خداوند اين چهار نوع را در بيانش جمع آورده و فرموده: يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناكُمْ مِنْ ذَكَرٍ، اى مردمان ما شما را از نر آفريديم- اشاره به حوا است- و انثى، يعنى از ماده آفريديم- اشاره به عيسى است (١٣- حجرات) و از مجموع نر و ماده مقصودش فرزندان آدم به صورت نكاح و توالد است، پس اين آيه از جوامع كلمات است تا پنداشته نشود كه اين فقط به واسطه خود سبب است؛ بلكه بازگشت به فاعل مختار دارد كه هرچه بخواهد و هرگونه كه خواهد- بدون بازداشتى- انجام مى‌دهد، فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ‌، يعنى: بزرگ است خداى يكتا كه بهترين آفرينندگان است (١٤- مؤمنون)

٩٠٣/ ٤ و در باب شصتم از كتاب فتوحات گويد: چون حكم سنبله پايان پذيرفت؛ نشأه انسانى به تقدير خداى عزيز و عليم ظاهر گرديد، لذا انسان را از حيث جسمش خلقى معتدل آفريد و برايش در عالم عنصرى هفت هزار سال ولايت و حكومت قرار داد، و حكم به ميزان- كه زمان قيامت است- انتقال مى‌يابد و در آن روز رستاخيز ترازوهاى عدل را برپا خواهد كرد و هيچ كس به هيچ وجه ستم نخواهد ديد[١]، زيرا قيامت محل سلطان و حكمرانى ميزان است.

٩٠٤/ ٤ و چون عذراء هفت‌گانه اعداد كه داراى هفتصد و هفتاد و هفت- در دو چندانى مزدها و ضرب مثل زدن‌ها در صدقات- اند؛ خداوند فرمود: كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنابِلَ فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَ اللَّهُ يُضاعِفُ لِمَنْ يَشاءُ، وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِيمٌ‌، يعنى: مانند دانه‌اى است كه‌

[١] - مضمون آيه ٤٧ سوره انبيا است.