فرموده: اجابت خداوند نسبت به تو سريع‌تر است تا دعا كردن تو او را، و اين مقام فوق مقام مطاوعت و فرمانبردارى است، براى اين‌كه مطاوعت مبادرت كردن است به اطاعت اوامر و فرامين كه در پى خشنودى حق تعالى و قيام به حقوق او را به مقدار استطاعت و توان در پى‌دارد، چنان‌كه پيغمبر ٦ در جواب عمويش- جناب ابو طالب هنگامى كه به آن حضرت گفت: اى محمد! پروردگارت چه زود آرزويت را برآورده مى‌كند- فرمود:

تو هم اى عموى گرامى اگر اطاعتش را كنى برآورده مى‌كند.

١٠٥٢/ ٤ اما مقام كمال مطاوعت بازگشت به كمال مواتات (موافقت) بنده دارد، يعنى از حيث حقيقتى كه حق تعالى از او به واسطه اراده نخستين كلى‌[١] كه متعلق به حصول كمال جلا و استجلا مى‌باشد دارد، براى اينكه آن موجب ايجاد عالم و انسان كامل است كه وى عين مقصود و مشخص شده خداوند است، و هرچه جز او؛ مقصود به طريق تبعيّت و به سبب او مى‌باشد، به جهت آن‌كه آنچه مطلوب؛ جز بدان حاصل نمى‌شود؛ خودش مطلوب است.

١٠٥٣/ ٤ اما انسان كامل به واسطه ذات خودش مراد است، چون مجلاى تام حق تعالى است كه حق- از حيث ذات و تمام اسماء و صفات و احكام و اعتباراتش آن‌گونه كه خودش را به خودش مى‌داند و بر آن از اسماء و حقايق معلومات و اعيان موجوداتش درنورديده شده- به او (انسان كامل) ظاهر مى‌گردد، بدون تغييرى كه موجبش نقص و نارسايى قبول بوده و يا اشكالى در آينگى او باشد، و هر كس شأنش اين است، اراده‌اى كه جداى از اراده حق تعالى باشد ندارد، بلكه او آينه اراده و ديگر صفات پروردگارش مى‌باشد، در اين صورت دعاى او در اراده او كه مغايرتى با اراده پروردگارش ندارد مستهلك است و آن‌گونه كه اراده حق تعالى است واقع مى‌شود، چنان‌كه فرمود: فَعَّالٌ لِما يُرِيدُ، يعنى: هرچه بخواهد مى‌كند[٢] (١٦- بروج).

[١] - مقصود از اراده كلى اقتضاى ظهور است به اعتبار نسبتش به حقيقت جامع كه مرتبه احديت جمع و حقيقت الحقايق مى‌باشد و به نام محبت ازلى ناميده مى‌شود كه باعث بر ظهور است و متعلق به كمال جلا و استجلا كه حصول اين كمال موقوف بر ظهور عالم است به‌گونه تفصيل و ظهور انسان كامل- مجمل پس از تفصيل- پس اراده نخستين كلى عبارت است از اقتضاى باطن حقيقى كه از آن تعبير به« كنت كنزا مخفيّا» مى‌شود و ظهور تعبير به« ان اعرف» و ميل حبّى و طلب الهى صورت اين اقتضا است، و اين اقتضا و طلب و ميل عبارت از« احببت ان اعرف» مى‌باشد.

[٢] - يعنى اين بنده كامل هرچه او بخواهد انجام مى‌دهد و يا حق هرچه اين بنده بخواهد انجام مى‌دهد.