نوع‌اند: نوعى اختصاص به كليات دارد و پيغمبر ٦ خبر داده كه آنها محدود در چهار چيزاند: عمر و روزى و اجل و سعادت و شقاوت، و نوعى اختصاص به جزئيات لازمه تفصيلى دارد؛ و ظهور برخى از آنها موقوف بر اسباب (جمع سبب) و شرطهايى مى‌باشد، و بسا كه دعا و يا كوشش و كسب از جمله آنها است؛ بطوريكه حصولش جز بدانها مقدّر نشده است، برعكس چهار اوّلى، براى اين‌كه انسان را در آن قصد و عملى نيست، بلكه نتيجه قضاى الهى و قدر او؛ به موجب علم پيشين او كه از ازل تا ابد- به مقتضى تعلقش به معلوم- ثابت است، اين همان فرق بين دو حكم استعداد كلى و جزئى مى‌باشد.

١٠٥٠/ ٤ سپس گوييم: تمام اينها مادامى است كه انسان كمال نيافته است، ولى هنگامى كه كمال يافت در دعا و غير دعا داراى ميزانى مى‌شود كه اختصاص به آن پيدا مى‌كند و صاحب امورى مى‌گردد كه بدانها متفرد و تنها است و هيچ مشاركى ندارد، و اين همان چيزى است كه حضرت شيخ قدس سره در كتاب نصوص بدان اشاره كرده و گفته: اما كاملان و افراد توجهشان به حق تعالى، تابع تجلى ذاتى است كه برايشان حاصل است و تحققشان به مقام كمال موقوف بر رسيدن بدان است؛ و آن برايشان نتيجه تامّى را كه جامع حيثيات تمام اسماء و صفات و مراتب و اعتبارات- با درستى تصوّر حق از حيث تجلى ذاتى كه به واسطه شهود اتمّ برايشان حاصل است- باقى مى‌گذارد، از اين‌روى اجابت ايشان به تأخير نمى‌افتد، اينان نيز اهل اطلاع بر لوح محفوظ؛ و بلكه بر مقام قلمى و مرتبه علم الهى‌اند و به واسطه علم به لازم بودن وقوع از پيش- كه گزيرى نيست- بر مقدّر آگاهى پيدا مى‌كنند، لذا هيچ وقت در امور غيرممكنى كه وجودش مقدّر نشده سئوال (در دعا) نمى‌كنند و همتشان را به طلب آن برنمى‌انگيزند و اراده آن را نمى‌كنند، از آن جهت گفتم اراده آن را نمى‌كنند كه در ميانشان كسانى هستند كه وقوع اشياء موقوف بر اراده ايشان است- اگرچه در حصول آن دعايى نكرده‌اند-.

١٠٥١/ ٤ و من اين را بارها از شيخمان- رضى الله عنه- سالهاى زيادى؛ در امورى كه توان شمارش را ندارم به عيان مشاهده كردم، و خودش- رضى الله عنه- به من گفت كه پيغمبر ٦ را در بعضى از واقعاتش (مكاشفاتش) مشاهده كرده و او را بشارت داده و