٦٢/ ٥ اين سخن حضرت شيخ قدس سره بود، و ما گفتيم كه اين بيان حال اهل مرتبه اوّل كمالى است نه بيان حال مرتبه اكمليت و نه بيان حال مرتبه تكميل كه حضرت شيخ قدس سره در تفسير «صراط المستقيم» گفته: اوّلين مقام ولايت و كمال؛ مرتبه «كنت سمعه و بصره» است؛ و بين آن و بين كمالى كه اختصاص به صاحب احديت جمع دارد مرتبه نبوت است و سپس رسالت و سپس خلافت مقيّد است نسبت به امّتى خاص؛ پس از آن خلافت عامه است و بعد از آن كمالى كه متضمّن استخلاف و توكيل (خليفه و وكيل معين كردن) از خليفه كامل- از جانب پروردگارش- مى‌باشد، و هر كس كه تحقق به كمال يافت بر تمام مقامات و احوال بلندى مى‌يابد، سپس گوييم: اين مراتب كمال است، حال گمانت به درجات اكمليّت كه آن سوى كمال است چه مى‌باشد؟ پايان سخن حضرت شيخ قدس سره.

٦٣/ ٥ و آن‌چه از اين مطلب روشن مى‌شود اين‌كه: مراتب ولايت مطلق كمال است و پايان آن مرتبه كمالى است كه اختصاص به صاحب احديت جمع دارد و مراتب اكمليت بعد از اين است و از جمله آن مرتبه تكميل مى‌باشد، پس مناسب آن اين است كه آن‌چه از درجات تجلى ذاتى تا پايانش كه بيان شد حمل بر منتهى درجات كمال و غايت تامّى كه پس از آن درجات اكمليت و تكميل است شود، چنان كه حضرت شيخ قدس سره گفته: پس از استخلاف حق و استهلاك در او و از جهت عين؛ و بقا از جهت حكم- با جمع بين دو صفت تمحّض (خلوص) و تشكيك- هيچكس را در آن چشم‌داشتى نيست.

٦٤/ ٥ سپس گوييم: اين چيزى كه گفتيم تحصيلش بر طالب مذكور واجب و لازم است، رازى است كه بر حضرت شيخ قدس سره در سال ششصد و سى- و يا ششصد و سى و يك هم چنان كه (در نفحات) بيان داشته- به طور مجمل و پوشيده گشاده و كشف شده است، و آن‌چه كه بيانش پيش از اين گذشت مانند مقدماتى است براى گشودن اين قفل و پوشيدگى و تفصيل اين مجمل و فشردگى؛ از آن حيث كه انسان همان علّت غائى است كه مقصود از كون و وجود مى‌باشد، و گشودن و كشف آن عبارت است از تحصيل علومش كه فراگير آنها است، و تفصيلش استجلاى انسان و كشف و شهودش است مر اين امر را در ذات خود به گونه مشخص و معيّن؛ بدون آميزش به غير آن و يا به شبهه‌اى. از خدا مى‌خواهيم كه تمام سختى‌ها را آسان كند.