است: مأمور بدان امر؛ از آسمان به واسطه وحى تدبير كارها را مى‌كند، سپس به سوى او آن گونه كه مورد رضايتش است بالا نمى‌رود- مگر در زمانى طولانى- به واسطه اندك بودن اخلاص‌داران و كمى عمل خالص.

٨١٠/ ٤ سپس گوييم: لوح محفوظ مظهر اسم «مفصل» است، چون نفس كلى است و هر نفسى كه تحت آن است رشحه و نمى از آن و شعاعى از اشعات آن مى‌باشد، و نيز داراى تفصيل- مانند تدبير به رقايق اين جزئيات- است، لذا عالم لبريز به تفاصيل تدبير آن است، يا به صورت كلى‌اش؛ و آن عبارت از نفوس كاملان- غير پيغمبر ما ٦- مى‌باشد، چون نفس شريف او تفصيل قلم است. و يا به صورت جزئيش؛ مانند ديگر نفوس تدبير كننده جزئيات، چون شأن وى اين است كه كلّى را به صفت كلى آن؛ و جزئى را به صفت جزئيش كامل مى‌كند، و مظهريت او- همان‌گونه كه گفته شد- به اعتبار وجه چهارم از وجوه شش‌گانه پيشين او است كه از آن جهات ششگانه عالم پديد آمد و هفتمين آنها جامع آنها است، و آن وجه تنزّل و ظهور او است به صور موجودات مفصل مثالى و حسّى؛ تا پائين‌ترين دركات جزئى- براى تحقق و ثبوت جلا و استجلا- و به اين اعتبار آن (لوح محفوظ) كتاب مبين فعلى است كه بيانش گذشت و مقصود از سخن الهى كه: وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ‌، يعنى: هيچ تر و خشكى نيست مگر آن‌كه در كتاب مبين است‌[١] (٥٩- انعام) و:

تِلْكَ آياتُ الْقُرْآنِ وَ كِتابٍ مُبِينٍ‌، يعنى: اين آيه‌هاى قرآن و كتاب مبين است (١- نمل) اين (كتاب مبين فعلى) مى‌باشد.

٨١١/ ٤ سپس گوييم: حقايق طبيعت عبارت است از حقيقتى كه بر كيفيات چهارگانه حاكم است و داراى دو اعتبار مى‌باشد:

٨١٢/ ٤ اعتبار نخست آن‌كه از آثار توجهات ارواح عالى- به موجب احكام پيشين از ائمه چهارگانه اسماء كه عبارت از حيات و علم و اراده و قدرت‌اند- مى‌باشد، به اين اعتبار محل اجتماع ارواح تمثّل يابنده به صور مثالى؛ و محل تعيّن عالم مثال؛ به موجب اين توجهاتى‌

[١] - مراد لوح محفوظ است، كتاب مبين قرآن نيست، همچنان كه برخى پنداشته‌اند. م