و: قَضَيْنا إِلى‌ بَنِي إِسْرائِيلَ‌، يعنى: به فرزندان اسرائيل اعلام كرديم (٤- اسراء) و: عَلَّمَ الْقُرْآنَ‌، يعنى: قرآن را تعليم داد (٢- رحمن) از حصر و احاطه بيرون مى‌رود، و آگاهى دهنده كلى بر عدم حصر و احاطه بيان رسول الله ٦ است كه فرمود: او استأثرت به فى علم الغيب عندك، يعنى: يا (آن اسمائى كه) آنها را در علم غيب خودت- نزد خويش- برگزيده‌اى.

٨٢٥/ ٣ و اما اسماء توفيقى: همان‌گونه است كه حضرت شيخ- كه خداوند از وى خشنود باد- از تجلى و ستر و حجاب و غير اينها كه اهل تحقيق آنها را استعمال مى‌كنند بيان داشته است، و حق هم به جانب آنها است، چون الفاظ؛ اسماء اسماءاند و اسماء در حقيقت عبارت از تعيّنات و تعيّن يافته‌هايى‌اند كه كليات‌شان مراتب پنج‌گانه است و خواهيم گفت كه آنها مفاتيح اوّلين‌اند، و آنها همان‌گونه كه جزئيات‌شان قابل انحصار و محدوديت نيست؛ گردش بر آنها هم انحصارپذير و محدود نيست، چون هيچ مانعى در عبارت- مادام كه مانعى عقلى و يا شرعى و همان‌گونه كه آنها را برشمرديم باز نمى‌دارد- نمى‌باشد.

٨٢٦/ ٣ اگر گويى: فايده اختصاص دادن به نود و نه اسم؛ و يا يكصد بدون يك چيست؛ (و بگويى:) اينها به مفهوم عدد گفته شده است و احتمال كمى و زيادى را- همان‌گونه كه در تخصيص سه قروء (سه طهر و پاكى زن در عده طلاق) دانسته مى‌شود- ندارد، و نيز (گويى:) فايده احصاء و برشمردن- همان‌گونه كه ابو هريره از رسول الله ٦ روايت كرده- چه مى‌باشد؟

٨٢٧/ ٣ گويم: اما اختصاص دادن آنها به نود و نه- اگر چه معين و مشخص شده باشد- منافى جواز زياد كردن نيست، يعنى به سبب جواز اين سخن رسول خدا كه فرمود: احصائها، يعنى: شمارش آنها؛ صفتى براى آنها (اسماء) است و اختصاص دادن آنها به عدد و يا به تعيين و تشخيص به اعتبار اين صفت نه منافى زياد بودن اسماء در وجود است و نه منافى حديثى كه ٦ فرمود: آنها را در علم غيب خودت- نزد خويش- برگزيده‌اى.

٨٢٨/ ٣ اما اختصاص دادن آنها به اين صفت به واسطه وحى مى‌باشد؛ مانند اختصاص دادن آنها به اين عدد- نه به واسطه عقل- و يا براى برتر بودن اين اسماء- نه مطلقا- مى‌باشد، بلكه نسبت به اسمائى است كه همگان آنها را مى‌دانند، پس منافى بيرون بودن اسم اعظم از