٢٢٦/ ٥ حضرت شيخ قدس سره در نفحات گويد: ما از حيث حقايق‌مان كه صورت معلوميّت ثابت ما در علم ازلى حق تعالى مى‌باشد؛ آينه‌هاى وجود مطلق ذاتى هستيم، چون خداوند سبحان عين وجود است و غير او را وجودى نيست و او است كه خودش را در ما آشكار مى‌سازد، و حضرتش آينه احوال متكثر و تعددات فراوان ما است؛ و ما جز بعضى مر بعض ديگر را ادراك نمى‌كنيم- ولى در حق- لذا از ما آنچه از صفات و احوال كه در او آشكار مى‌سازيم دوست مى‌دارد، و او در ما خودش را از آن حيث كه مشاهده‌اش مر خودش را در آينه‌اى كه از وجهى مغاير او و مخالف مشاهده‌اش مر خودش را در خودش و براى خودش مى‌باشد دوست مى‌دارد، بلكه آن جا اصلا نه مشاهده‌اى است و نه تعدّدى (يعنى او و آينه) براى اين كه آينه مغايرت حكمى را ظاهر مى‌سازد كه بدون آن (مغايرت) تعيّن‌پذير نبود، و اين رازى است كه هركس بر آن آگاهى يافت سرّ ذات و صفات و احوال و آينه‌ها و محل‌ها را خواهد دانست، و خواهد دانست كه عالم با حقايق و صور خودش از وجهى آينه حق است و حق تعالى از وجهى ديگر آينه عالم است. و شيخ ما- رضى الله عنه- به واسطه آگاهى دادن حق تعالى مر او را و نص روشن و صريح مرا خبر داد كه: بالاتر از ذوق جمع بين دو امر و كامل‌تر از آن- در واقع- نمى‌باشد، پس كوشش به خرج ده. بايد همانند ليلى باشد كه انسان خود را به كشتن دهد. پايان سخن حضرت شيخ قدس سره.

٢٢٧/ ٥ سپس گوييم: چون ظهور صورت انسان- چنان كه حضرت شيخ قدس سره در تفسير بيان داشته- بر توجه حق تعالى است به كلّى به او- حال ايجاد كردنش مر او را و با دستش هم‌چنان كه خود خبر داده- و يكى از دو دستش غيب است و ديگرى شهادت، بنابراين از اوّلى ارواح قدسى ظاهر گشت و از ديگرى طبيعت و اجسام و صور، از اين روى (آدم) جامع علم اسماء بود و رنگ‌پذير به حكم تمام مراتب، و به مقام و مرتبه‌اى كه فرشتگان بدان مقيّد بودند تقيّد و محدوديت نداشت، چنان‌كه خداوند مى‌فرمايد: وَ ما مِنَّا إِلَّا لَهُ مَقامٌ مَعْلُومٌ‌، يعنى: هيچ كس از ما (فرشتگان) نيست مگر مقام و مرتبه‌اى معلوم دارد (١٦٤- صافات) و محدوديت اجسام طبيعى را هم نداشت، مرتبه انسان كه متعيّن در «عماء» است جمع بين دو