ترجمه مصباح الانس ابن فناري (شرح مفتاح الغيب صدرالدين قونوى) - خواجوي، محمد - الصفحة ٥٠ - فصل پنجم در آنچه كه كاملان - از ضبط كليات مهم علم و عمل - بيان داشتهاند

و از ظاهر به باطن، و در آن يقظه و انابت و محاسبه داخل است.

١٤١/ ٢ دوم اعتصام به ريسمان الهى است و آن چنگ زدن به امر و نهى او؛ و استوارى بخشيدن به سخنان و حالات خويش از روى يقين بر شريعت، و در آن تفكر و تذكر و سماع داخل است. بنابر اين اعتصام به خدا عبارت است از سازش و توافق بين تمام اسماء و صفات خداوند؛ و تعلقى (وابستگى و چنگ زدنى) است در اسلام و تخلقى (خون پذيرى‌اى) است در ايمان و تحققى (ثبوتى) است در احسان.

١٤٢/ ٢ و سوم رياضت است، و آن بر طرف كردن سركشى از نفس است؛ به واسطه قطع كردن آن‌چه كه بدان خو گرفته و مخالفت و ضديت كردن با آرزوهايش، و بزرگترين ركن رياضت مداومت و ملازمت بر ذكر لا اله الا الله است عموما؛ و يا ذكر ديگرى براى بر طرف كردن بند حجاب و پرده‌اى معين- البته از دم مرشد واقعى- تا آن‌كه اثرش در برطرف كردن تاريكيهاى حجاب قوى‌تر باشد؛ و نيز از روى حضور قلب و دفع كردن هر فكر و خيالى- حتى خاطر حق- و بازداشتن هر تفرقه و توجه ساده‌اى را از عقايد- بر آن اعتقادى كه حق تعالى خويش را به خويش در خويش مى‌شناسد و تمام اشيا را مى‌داند- و همين‌طور بر آن گونه كه رسول خدا از جانب خدا مى‌داند باشد، و در آن باب فرار و مجاهده و مكابده (برديارى) داخل است.

١٤٣/ ٢ سپس گوييم: وقتى كه اين سه ملكه نفس گشت آماده ورود در بخش ابواب، كه ملاك مقامات آن نيز سه است مى‌شود:

١٤٤/ ٢ و مهم‌ترين آن زهد است؛ و آن نخست روى برگرداندن از هر چه كه بيرون از ذاتش؛ از اعراض و اهداف ظاهرى؛ و دوم از اهداف باطنى و سوم از هر چه كه غير است مى‌باشد، و (زهد) متضمن رجا و رغبت و تبتل است.

١٤٥/ ٢ دوم ورع است؛ و آن دورى كردن از هر چه كه در آن شبهه انحراف شرعى و يا آميزش و اختلاطى معنوى كه زيان‌مند است مى‌باشد و مشتمل بر قناعت است و اين ورع صورت و مظهر تقوا است.

١٤٦/ ٢ سوم حزن و اندوه خوردن بر (از دست دادن) كمالات و اسباب (جمع سبب)