دو به رحمت و غضب شده- آن‌چه را كه حكم رحمت بر آن جارى شده است به حسب سرعت اجابت بعض حقايق (كونى) به واسطه نداى امر تكوينى و قبول آن (تجلى) به‌گونه‌اى كه چهره جمالش را عيب‌ناك نكند؛ و به حسب آن‌كه بعضى حقايق از اين اجابت بازمانده‌اند؛ امتياز مى‌بخشد، و فرو پوشيده شدن اين تجلى به واسطه بدى قبول آن است از اين سو؛ از جهت احكام و صفاتى كه شايسته جمال او نيست، و اگرچه كمال آن (تجلى) هر سعيد و نيك بختى را كه به او توجه و عنايت شده و هر شقى و بدبختى كه به وى اعتنا نشده- در هر مرتبه‌اى كه غايتش است- فرا گرفته است. لذا راز تفصيل علمى غيبى در مقام كرسى كه اختصاص به اسم «رحيم» دارد آشكار و ظاهر شد، پس حكم؛ تقسيم به امرى شد كه در نهايت متمثل له (شبيه شونده به آن) را به قرار گرفتن در زمره نيك‌بختان اهل بهشت دايم در آن مقام به عينه قرار داد، چون آن مقام اهل يمين است، و نيز (حكم؛ تقسيم) به نهى و بازداشت از وقوع در آن‌چه كه در نهايت قرار گرفتن در دسته بدبختان است قرار داد.

٥٣٨/ ٤ و حضرت شيخ قدس سره در تفسير «انعمت عليهم» گويد: هيچ مرتبه‌اى از مراتب وجودى نيست جز اين‌كه انسان از حيث خلق تقديرى بر آن آگاهى داده شده است، چنان‌كه- ٦- فرمود: ارواح دو هزار سال پيش از اجساد آفريده شده‌اند، و (باز ٦) فرمود: خداوند بر پشت آدم دست ماليد و فرزندانش مانند ذرات بيرون آمدند ... تا پايان حديث. و به ما (از سخنان بزرگان) گفته شده كه: تعيّن صور اشياء در لوح محفوظ به واسطه نگارش الهى علمى قلمى؛ بر تعينات روحانى و جسمانى كه در معرض آفات و آسيب هر مرتبه‌اند پيشى دارد. اين سخن حضرت شيخ قدس سره بود.

٥٣٩/ ٤ پس كيست كه مى‌گويد تعيّن مرتبه جامعه عقب‌تر از صورت وجود عام به «رحمن» و به صيغه مبالغه- به واسطه عدم موقوف بودن عموم آن بر شرطى عملى و يا كوششى عملى؛ برعكس ديگر آن از اسماء- مى‌باشد؟ پس مثال و مستواى او (رحمان) كه عبارت از عرش محيط است و اولين صور ظاهر شونده آشكار گشت.

٥٤٠/ ٤ بعيد نيست كه مرادش از نكاح منتهى به هباء كلى و طبيعت كلى؛ نكاح اسماء ذاتى باشد كه مولد و پديد آورنده صورت وجودى‌اند، چون آغاز انتهاى حكم آن را به آن‌چه‌