منع- به حسب مظاهر- مى‌باشد، چنان‌كه در تفسير تحقيق كرده كه: رسيدن دردها كه ملايم حال كاملان نيست به واسطه ظهورشان به مقام جمع است. دوم سرّ خفض (پائين آوردن) عبوديت و رفع ربوبيت است، براى اين‌كه آن مقتضى جهت امكان ثابت است و ناگزير بايد در كامل- به واسطه هر يك از دو جهت حكم و اثر- ظاهر شود.

١٠٢٧/ ٤ آيا در مقام محمدى اكمل و ميزان اتمّ اعدل او؛ راز آنچه را كه بدان اشاره كردم و نيز عنوانش را نمى‌نگرى كه فرمود: ما أَدْرِي ما يُفْعَلُ بِي وَ لا بِكُمْ‌، يعنى: نمى‌دانم كه به من و به شما چه خواهد شد (٩- احقاف)؟ با اين‌كه او بر بصيرت و بينش از جانب پروردگارش بود. و فرمود (ص:) شما به امور دنياى خودتان داناتريد، با اين‌كه او از پيش آهنگان مهدى كه پس از ششصد و اندى سال خواهند آمد خبر داده و امثال اينها گفته آمد، اينها تمام هست، اما اگر براى دعا كننده شهود حقيقتش مقدر شده باشد.

١٠٢٨/ ٤ اما اگر وقت دعا كننده اقتضاى عبادت- به حكم مقام خاص و مرتبه معين- داشته باشد؛ و اين از جهت حكم اغلب است، طلب او اين (عبادت) را به حسب آن مرتبه و يا حال و يا نشأه و يا غير اينها از مقيداتى مى‌باشد كه آنها به حسب همه و يا بعضى‌شان شرطهايى مى‌باشند، سپس (گوييم:) اينها تمام هست، ولى اگر طلب او مر آن را از حيث اين‌كه آن را مى‌داند و بدان آگاهى دارد باشد، اما از حيث ذات و نشأه جامعش؛ او در هر نفسى از نفسهايش طالب تمام آنچه كه نشأه‌اش از حقايق دربردارد مى‌باشد، يعنى حال طلب از حق سبحان آنچه را كه بقاى ظهور احكام اين حقايق بدان بستگى دارد؛ و نيز آنچه را كه بدان ظهور حق سبحان از حيث آنها (حقايق) است؛ و آنچه بدان و در آن حصول كمال اين حقايق از لوازم مقيدات مى‌باشد.

١٠٢٩/ ٤ چهارم توجهى كه بدان طلب تحقق مى‌يابد: يا اين‌كه احدى است و مشتمل بر درستى تصور و كمال متابعت مى‌باشد و يا اين‌كه نيست، پس همان‌گونه است كه در كتاب نصوص گفته: درست‌ترين معرفت به خدا و درست‌ترين تصور نسبت به او؛ اجابت او در عين آنچه كه سئوال مى‌شود تندتر و سريع‌تر است، و تمام‌تر مراقبت نسبت به اوامر الهى و مبادرت به آنها به واسطه كمال فرمانبردارى؛ موافقت حق نسبت به او تمام‌تر است، از اين جهت است‌