كسانى كه انفاق مى‌كنند و زكات مى‌دهند؛ دست راست است، پس مرتبه معلومات و امكان دست ديگرش است، و از جهت آن‌كه بركت و فزونى تمام كمالات اسمائى همگى متعلق به آن دو است، بنابراين دو دست او- نظر به كمال حقيقى نه نسبى- دست مبارك است.

٧٥٤/ ٤ پس هرچه از مظاهر روحانى و جسمانى كه هست حكم وحدت و بساطت در آنها آشكارتر است- مانند آسمانها نسبت به مظهريت مرتبه وجوب- و تأثير آنها قوى‌تر است و نسبتش به يمين و دست راست مناسب‌تر، و هر قدر كه حكم كثرت و غلظت آشكارتر باشد- مانند زمين- نسبتش به مظهريت مرتبه امكان و حكم انفعال سزاوارتر است، و نسبت دادن مطلق دست به او؛ از جهت ادب مناسب‌تر است، چنان‌كه خداوند مى‌فرمايد: وَ الْأَرْضُ جَمِيعاً قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ السَّماواتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ‌، يعنى: روز رستاخيز زمين يكسره در قبضه قدرت او است و آسمانها به دست راست (قدرت) او درنورديده است (٦٧- زمر) پس معنى انگشت و دست؛ عالم بودن و اراده داشتن و قادر بودن است، و معنى جواد (بخشنده) بودن؛ بخشش و دهش در صنع و عدالت كردن است، ولى «حى» به منزله قبضه و دست است.

٧٥٥/ ٤ چون اين را فهميدى پس بدان كه چون اثر نفس رحمانى به صورت عنصر اعظم آشكار شد و بستگى طبيعت بسيط از وجهى بر هفت بخش گشاده گشت- همچنان كه گفته و ثابت شده است- مركب غليظ آن نيز بر هفت بخش تقسيم شد: چهار اركان است و سه مركّب؛ كه مولدات (سه‌گانه) از اينها است، و چون هيچ چيز مطلقا- جز در محل قابل- ظاهر نمى‌شود، از مرتبه اسم «مقسط» براى مولدات؛ سه مرتبه اعتدالى از مرتبه برزخيت «عمايى» تعيين يافت كه ظهور هر مزاجى حاصل در مرتبه‌اى از آنها و به حسب آنها و حكم آنها مى‌باشد، و اصل هر مزاجى ركن معيّنى است و بقيه اركان به حسب سرايت اثر محبت اصلى در عنصر؛ بر آن وارد شده است.

٧٥٦/ ٤ پس اوّلين چيزى كه تعين يافت اعتدال معدنى بود، چون آن نسبت به اصول و امهاتش- از بقا و كمى قوا و كمى نيازش به حفظ و دوريش از تغيير و دگرگونى و فساد و تباهى- كامل‌ترين شكل و شباهت را داشت، و جزء اصلى در مزاجش جزء آتشى است؛ يعنى به واسطه نزديكى به بسايط و نيروى حكم بساطت در آن. و چون اركان ديگر بر آن وارد شود و